اخلاق

شرح صحیفه سجادیه دعای سی و هفتم (۸۹۰)
حجت الاسلام والمسلمین موسوی مطلق: بسم الله الرحمن الرحیم کُلُّ الْبَرِیَّةِ مُعْتَرِفَةٌ بِأَنَّکَ غَیْرُ ظَالِمٍ لِمَنْ عَاقَبْتَ، وَ شَاهِدَةٌ بِأَنَّکَ مُتَفَضَّلٌ عَلَی مَنْ عَافَیْتَ، وَ کُلٌّ مُقِرٌّ عَلَی نَفْسِهِ بِالتَّقْصِیرِ عَمَّا اسْتَوْجَبْتَ. پس همه‌ی آفریده‌ها اعتراف دارند که تو در حق کسی که عقوبتش کرده‌ای، ستمکار نیستی؛و همگی گواهی می‌دهند که تو در حق کسی که او را بخشیده‌ای، تفضّل و احسان کرده‌ای؛و هر یک از آنان بر خود اقرار دارد به کوتاهی در برابر آنچه که تو را سزاوار اطاعت می‌دانند.نکات مهم این فراز عبارتند از:۱. فَکُلُّ الْبَرِیَّةِ مُعْتَرِفَةٌ بِأَنَّکَ غَیْرُ ظَالِمٍ لِمَنْ عَاقَبْتَ»«همه‌ی آفریدگان می‌دانند و اقرار دارند که تو در عذاب و عقوبت هیچ‌کس ستم نمی‌کنی.» 🔸 توضیح:• «البریة» یعنی همه مخلوقات؛ انسان، جن، و فرشتگان.• «معترفة» یعنی اذعان و اقرار دارند. این اعتراف هم تکوینی در این عالم است هم شهودی در عوالم دیکر.• امام می‌فرماید: اگر خدا کسی را مجازات کند، آن مجازات عین عدالت است، چون او به گناه خود آگاه بوده و حجت بر او تمام شده است. «وَمَا رَبُّکَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ»(سوره فصلت، آیه ۴۶)پروردگار تو هرگز بر بندگان ستمگر نیست. هیچ عقوبتی از سوی خدا بدون حجت و عدل نیست؛ اگر کیفر می‌دهد، بر پایه‌ی استحقاق و عدالت است. ۲.و شَاهِدَةٌ بِأَنَّکَ مُتَفَضَّلٌ عَلَی مَنْ عَافَیْتَ» «و همه گواهند که تو در حق کسی که او را عفو کرده‌ای، تفضّل و کرم ورزیده‌ای.» • «متفضّل» از ریشه‌ی «فضل» یعنی عطاکننده‌ی افزون از استحقاق.• یعنی اگر خدا کسی را ببخشد، از سر لطف است، نه بر اساس استحقاق.• در واقع: عذاب از عدل است، و عفو از فضل.«یَغْفِرُ لِمَنْ یَشَاءُ وَیُعَذِّبُ مَنْ یَشَاءُ»(سوره آل‌عمران، آیه ۱۲۹)خدا هر که را بخواهد می‌بخشد و هر که را بخواهد مجازات می‌کند.و هر دو کارش بر پایه‌ی حکمت و عدالت است.نکته لطیف:عدالت، مانع ظلم است؛فضل، فراتر از عدالت است.خدا به هر دو متصف است:اگر کیفر دهد، عادل است؛اگر ببخشد، کریم و متفضّل است. ۳.و کُلٌّ مُقِرٌّ عَلَی نَفْسِهِ بِالتَّقْصِیرِ عَمَّا اسْتَوْجَبْتَ» «و هر یک از بندگان بر خود اقرار دارد که در برابر آنچه که تو سزاوار آنی (یعنی اطاعت و شکر کامل)، کوتاهی کرده است.»• هر انسانی اگر در خود بنگرد، می‌فهمد که در بندگی خدا کوتاهی دارد؛حتی عبادت کامل‌ترین بندگان نیز در برابر عظمت حق، ناقص است.• «استوجبت» یعنی چیزی که تو به حق مستحق آنی (عبادت و شکر کامل). «وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ»(سوره زمر، آیه ۶۷)آن‌ها خدا را آن‌چنان که باید، نشناختند.یعنی هیچ‌کس به اندازه‌ی سزاواری خدا، حق بندگی او را ادا نکرده است. «إِلَهِی مَا عَبَدْنَاکَ حَقَّ عِبَادَتِکَ» «خدایا! ما تو را آن‌گونه که شایسته‌ی عبادت توست، عبادت نکردیم.»