تحلیلی بر روند اقتصاد جهانی

سال 1453 میلادی، نقطه عطف تاریخ جهان از قدیم به معاصر بود. در این سال با فتح قسطنطنیه و زوال امپراطوری روم شرقی یا بیزانس بدست مسلمانان، به عبارتی شکست مهم اروپا در برابر شرق مسلمان، رنسانس یا نوزایی جهان غرب آغاز شد. قسطنطنیه یا Constantinople (کنستانتین شهر- بنام اولین امپراطور روم که مسیحیت را رسمی کرد)، بزرگترین و ثروتمند ترین شهر اروپا و قلعه ای فتح ناشدنی بود. مسلمانان پس از فتح، آنرا اسلامپول(اسلامشهر- بعدها اسلامبول) نامیده، در بزرگترین کلیسای مسیحیت، بنام سنت سوفی، با آویختن پارچه هایی بر روی نقاشیها، که تا کنون نیز حفظ شده، نماز جمعه برپا کرده و آنرا مسجد ایاصوفیه نامیدند. این شکست محصول قرنها بیگانگی غرب از علم و ایمان و مصادره منافع مردم با امیال شخصی شاهان و شاهزادگان و جنگهای اینان برای خوشگذرانی بیشتر بود.

اروپاییان(غرب) در تکاپوی جبران این شکست بزرگ، در جبهه اندیشه با ترجمه کتب مسلمانان، به مقابله با جهالت قرون وسطایی خود رفته و در بعد سخت افزاری، با اعزام پیشگامان (Pioneers) به شرق، تلاش کردند مسلمانان را دور بزنند. این دور زدن اما منجر به شروع استعمار مشرق زمین یعنی هند (و همینطور مغرب زمین- قاره آمریکا- که به اشتباه ساکنان آنجا را هندی نامیدند) توسط اروپاییان، از ابتدای قرن شانزدهم میلادی گردید.

تا آنزمان قاره آسیا با داشتن نیمی از جمعیت دنیا، قدرت اصلی در اقتصاد جهان و حایز بیش از پنجاه درصد تولید کره زمین بود. زیرا قبل از انقلاب صنعتی، قدرت اقتصادی بصورت حاصل جمع سرانه قدرت کار افراد یک مجتمع ارزیابی میشد. با استعمار آسیا اما این روند وارونه گردید. آسیا با تخریب و غارت منابع آن، توسط استعمارگران اروپایی، روز به روز ضعیفتر شده و به ویژه با شروع انقلاب صنعتی، نیروی کار مردم در برابر ماشین تنزل کرده و با تغییر الگوهای صنایع دستی و کشاورزی، هر دو بخش به حاشیه رانده شدند. بعنوان نمونه، بسیاری از زمینهای حاصلخیز هند با دستور استعمارگران انگلیسی، بجای تولید محصولات مورد نیاز مردم، زیر کشت گونه هایی مانند خشخاش رفت تا تریاک برای صدور به چین تولید شود. هنگامی که چین جلوی واردات تریاک را گرفت، انگلیس با تحمیل دو جنگ تریاک (Opium Wars) و تخریب زیرساختها، بنادر چین را به روی مواد مخدر برای تخریب آحاد مردم، بازگشود. یا تولید نساجی این قاره با ورود پارچه های کارخانه ای انگلیس، نابود گردید. ماجرا به جایی انجامید که کل قاره آسیا در آغاز قرن بیستم میلادی، دیگر بجای بیش از 50 درصد، تنها 5 تا 7 درصد تولید جهانی را عهده دار بود. فقر در سراسر قاره بیداد میکرد در حالی که اروپا و غرب در امواج ثروت و کامیابی غوطه ور بود.

اما از میانه قرن بیستم و با انقلابهای استقلال مانند هند و چین و نهایتا ایران، نوزایی و روند مثبت اقتصاد آسیا آغاز شد. هم اکنون بر خلاف روال چهارصد سال گذشته، تنها 35% اقتصاد دنیا حول آمریکای شمالی و اروپای غربی جریان داشته و تا سال 2030 سهم این کشورها به کمتر از 30% خواهد رسید.

جابجایی مهم قدرت اقتصادی از غرب به آسیا و اقتصادهای نوظهور، که از دهه های آخر قرن بیستم آغاز شده، عملا با جایگزینی ایالات متحده آمریکا از سوی چین بعنوان اقتصاد اول جهان از 2013، تحکیم گردیده و فاصله اقتصاد این دو تا امروز به بیش از 10 تریلیون دلار رسیده است. طبق آمار IMF و… هم اکنون چین –بعلاوه هنگ کنگ- با بیش از 41 تریلیون دلار تولید ناخالص داخلی (در برابر 30 تریلیون دلار تولید آمریکا)، قدرت اول اقتصاد جهانست که با رشد متوسط 5 درصد چین و 8/1 درصد آمریکا طی 5 سال آینده، اختلاف رقم فوق الذکر در سال 2030 به 20 تریلیون دلار خواهد رسید. علاوه بر این هند با رشد سریع 8 در صد، اقتصاد سوم و روسیه با GDP 7 تریلیون دلاری قدرت چهارم جهان شده اند. با این روند، طی کمتر از دهسال، آمریکا به اقتصاد سوم جهان بعد از هند تنزل میکند.

مداقه در جدول زیر از یک جهت دیگر نیز مهم است. روسیه در حالیکه در سه سال گذشته با کل غرب و ناتو در حال جنگ بوده و مشمول سختترین تحریمها از جانب هم پیمانان رئیس جمهور دست نشانده اوکراین گردیده و 300 میلیارد داراییهای آن مصادره شده، از اقتصاد ششم جهان دو رتبه ارتقاء یافته، ژاپن را که تا پایان قرن بیستم دومین اقتصاد جهان بود پشت سر گذاشته و قدرت چهارم جهان شده است!!

این آمار بعد از چهارصد سال جهانگشایی و یکه تازی غرب وحشی، نوید آینده ای عادلانه تر و مردمی تر برای اقتصاد و قدرت جهان می دهد. آینده ای که در آن استعمار و مسخ شدگان دیروز، آقایان آن خواهند بود. اکنون آسیا با داشتن 50 درصد جمعیت، 55 درصد اقتصاد دنیا را هم در بر گرفته است.

نگاه به شاخصهای دیگر اقتصاد دنیا تصویر آینده را روشنتر ترسیم میکند:

از کل صادرات 32 تریلیون دلاری جهان (2024) 21 تریلیون آن متعلق به آسیا (تنها صادرات چین و هنگ کنگ 4.5 تریلیون) و صادرات 27 کشور اتحادیه اروپا 9.5 و آمریکا 3.2 تریلیون دلار بود.

در برابر بدهیهای خارجی 26 تریلیون دلاری آمریکا و 48 تریلیون دلاری! اتحادیه اروپا (10.5 تریلیون بریتانیا- 8 فرانسه- 7 آلمان- 4 هلند- …)، چین 2.5 تریلیون، هند 712 میلیارد، و روسیه 290 میلیارد دلار بدهی داشته اند. بدهکاران عمده جهان قرن بیستم مانند برزیل و آرژانتین، امروز 500 و 200 میلیارد در گرو اقتصادهای خارجند. یعنی اکنون غرب به رهبری آمریکا، از نظر مالی ورشکسته های با تقصیرند و از قِبَل چاپ و عرضه پولهای بدون پشتوانه هزینه کرده و برشانه 8 میلیارد مردم جهان سوارند.

                        List of countries by external debt

از سوی دیگر حجم ذخایر چین و هنگ کنگ 4.1 تریلیون دلار، روسیه و هند هریک 700 و برزیل 388 میلیارد دلار رسیده است. در حالیکه ذخایر آمریکا بعنوان چاپ و صادر کننده دلار، تنها 253 میلیارد دلار و مجموع ذخایر اتحادیه اروپا و آمریکا 2.2 تریلیون دلار است.

علاوه بر ذخائر خارجی، میزان منابع طبیعی داخلی نیز یک نشانگر اهمیت و قدرت کشورهاست. برپایه جدول زیر از مجموع 300 تریلیون دلار منابع داخلی ده کشور اول جهان،  غیر از دو کشور غربی آمریکا و کانادا به میزان 78 تریلیون دلار، مابقی عمدتا به جهان خارج از جغرافیا و حتی مخالف سیاست غرب تعلق دارد. روسیه، چین، ایران، برزیل و ونزوئلا در میان این ده کشور، دارای 161 تریلیون منابعند که در صورت مدیریت درست به مانند چین، قدرتی عظبم ایجاد خواهند کرد.

معمولا جابجایی قدرت اقتصادی با فاصله چند ساله زمانی، به جابجایی قدرت نظامی و سپس سیاسی می انجامد. این روند در مورد قدرتهای عمده کنونی جهان نیز اکنون بخوبی هویداست. چین هم اکنون با 314 میلیارد دلار بودجه نظامی، به نوسازی جنگ افزارهای خود و ساخت ناوگان هواپیمابر پرداخته است. در برابر آمریکا با نردیک یک تریلیون بودجه نظامی که صرف هزبنه های سریار داخلی و نگهداری 800 پایگاه نظامی خارج از کشور میشود، به نقطه اشباع رسیده است. آمریکا با بهره وری یک پنجم در برابر چین با بودجه یک سوم، به قدرت نظامی دوم در زمینه تحرک و جنگ افزار و نیروی انسانی تنزل کرده است. بعنوان نمونه، هزینه نگهداری یک سرباز در ارتش آمریکا بالغ بر 10 هزار دلار در ماه است، در حالیکه چین بنا به دلایل فرهنگی و اجتماعی، با یک ششم این مبلغ، سربازی  منظم تر و چابک تر عرضه میکند. مزیت اساسی ایالات متحده در قدرت نوآوری و فنآوری این کشور بوده که این فاصله نیز اکنون با بودجه های کلان دولت و بخش خصوصی چین در هوش مضتوعی و نیمه هادیها و مخابرات و رباتیک، جبران شده است. یک مثال روشنگر در این زمینه، سرعت و درجه نوسازی شانگهای و قطارهای سریع السیر منتهی به آن، در مقایسه با نیویورک است.

این مطلب ادامه دارد…