تحلیلی بر روند اقتصاد جهانی (4)

در قسمتهای قبلی “روند اقتصاد جهان” توضیح داده شد، اروپا برای جبران شکست غرب در برابر مسلمانان با فتح اسلامبول، با آغاز “رنسانس”، تلاش کرد مسلمانان را دور زده به هند و چین برسد. اما به آمریکا و سپس آسیا رسیده و از 1500 میلادی با استعمار قاره های آمریکا، آسیا و سپس کل جهان، علاوه بر پیروزی بر مسلمانانT موفق به چپاول کل جهان شد. اما از اواسط قرن بیستم با انقلابهای استقلال در آسیا و سپس تمام مستعمرات، این روند معکوس شد. درخشانترین رویکرد را در میان این کشورهای تازه مستقل شده، چین نشان داد که ابتدا بنظر میرسید یکی از فقیرترین و پرجمعیت ترین کشورهای تحت استعمار تقریبا کلیه قدرتهای آنروز بود. اما با اراده و پشتکار مردم و رهبران، توانست جهشی بزرگ داشته و از 2012 به اولین اقتصاد و به تدریج اولین قدرت جهان نائل شود.
این توفیق در همه ابعاد اقتصادی و فنی صورت گرفت و علاوه بر پر کردن خلاهای ایجاد شده طی 5 قرن غارت کل آسیا توسط استعمارگران غربی، در بسیاری زمینه ها مانند توسعه فناوری راه آهن سریع السیر، که تا دو دهه قبل فقط در تیول غرب بود، نقش اول را با فاصله بسیار داشته باشد. تشریح شد چین اکنون با 50000 کیلومتر راه آهن سریع السیر، دارای دوسوم مجموع خطوط سریع همه کشورهای جهان است. ارزش ایجاد این شبکه قطارهای بسیار سریع، بر اساس قیمتهای روز جهان بیش از سه تریلیون دلار است.
علاوه بر این موارد، جمهوری خلق چین در زمینه های دیگر فناوری پیشرفتهای شایان توجه کرده و حساسیت شدید استعمارگران غربی را برانگیخته است. چین از سال 2018 اقدام به اعزام سفینه ماه نورد برای کشف نیمه پنهان ماه از زمین کرد. اینکار هم موجب کشف تازه هایی از این قمر و منابع آن و همینطور ادعاهای آینده سلطه بر آن، در برابر آمریکا و روسیه که قبلا سفینه هایی به این کره فرستاده بودند، میگردد. همینطور از ابتدای دهه جاری میلادی، با ارسال مریخ نورد “ژورانگ”، پا جای پای آمریکا برای کشف تازه های این سیاره همسایه زمین گذاشته است. این دستاوردها در هوافضا، بسیار پرشتاب و تاثیر گذار بوده و نشانگر عزم راسخ قدرتیست که هنوز با تواضع خود را متعلق به جهان سوم دانسته و تا چند دهه قبل، تنها باید به فکر سیر کردن و اسکان یک و نیم میلیارد جمعیت فقیر میبود.
چین از یک دهه قبل در ارتباطات نسل پنجم به بعد، دست بالا را در جهان یافت و تلاش نمود این فناوری را به کشورهای غربی هم صادر کند. قراردادهای کلان با این دولتها مانند آمریکا، انگلستان و … بسته شد اما با اخطار و فشار آمریکا که خود را در این بعد فنآوری مغبون می دید، یکی یکی این قراردادها لغو گردید. این کشورها و خود آمریکا با آنکه فاقد این فنآوری بودند، مع الوصف به بهانه مشکل امنیت ملی، اما در حقیقت برای ناکام گذاشتن و تحقیر چین، با اقدامی خود تحریمانه، به لغو این قراردادها مبادرت کردند. چین اعلام کرده بود برای رفع محظورات امنیتی کشورهای طرف قرارداد، حاضر به اتخاذ همه گونه تدابیر لازم و بکارگیری دستگاهها و جنبه های احتیاطی بوده است.
از دیگر زمینه های پیشرفت و نوآوری چین و خیز غرب برای جلوگیری از آن، علاوه بر تحریم فنآوری نسل پنجم ارتیاطات، ماجرای خود شرکت هواوی است که پیشرو ساخت وسایل الکترونیک و ارتیاطات نسل پنجم و تلفنهای همراه بود. سخت افزارهای این شرکت از ده سال قبل به سرعت در جهان فراگیر میشد و اگر با همان روند پیش میرفت، گوی سبقت را از اپل می ربود. لذا مانند نمونه های قبل، زنگ خطر در ذهن مدیران کارتلهای آمریکا و اروپا را بصدا در آورد. جهانخواران آمریکایی با برافروختگی، گام به گام به تعقیب و تحریم آن پرداختند. ابتدا از صدور نیمه هادیهای مورد نیاز آن ممانعت کردند. سپس دولت کانادا هم به آمریکاییان پیوست و دختر رئیس هواوی و مدیر مالی آنرا به جرم واهی همکاری با ایران، بازداشت کرده و تا زمانیکه چین با بازداشت چند کانادایی مقابله به مثل نکرد، دست از این “رقیب آزاری” بر نداشتند. برای ضربه کامل به شرکت هواوی، در بودجه سالهای 2022 و 23 آمریکا 5 میلیارد دلار برای پرداخت خسارت به شرکتهایی که مجبور شدند تجهیزات مخابراتی نصب شده توسط هواوی را حذف و جایگزین کنند، پیش بینی شد. تجهیزاتی که شرکتهای آمریکایی، طبق قرارداد منعقده برای ایجاد ارتباطات نسل پنجم، بکار گرفته بودند.
شرکت هواوی در سالهای اول این جنگ ناعادلانه تجاری متضرر شد و استعمارگران ترسیده از پیشرفت قربانیان سابق خود، با خوشحالی پیوسته این سقوط هواوی را در بوق و کرنا میکردند. اما پس از چند سال معلوم شد این تحریم و در حقیقت خرابکاری، نتیجه عکس داده و هواوی اقدام به طراحی و ساخت تراشه های نیمه هادی توسط شرکتهای تازه تاسیس وابسته به خود کرده و پله پله توانسته مرزهای عقب ماندگی در این صنعت را در نوردیده و به کشورهای تحریم کننده برسد. بنا به اظهار منابع غربی، شرکت هواوی و چین، اکنون به مرز تولید نیمه هادیهای 2 نانومتری که لبه پیشرفت فنآوری جهانیست، نزدیک شده است.
تا قبل از این اقدامات تخریبی علیه چین، صنعت نیمه هادیها از ایالات متحده آمریکا نشئت گرفته و تمام طراحیها و نوآوریها از آنجا بود. اما به دلیل هزینه بر بودن تولید در آمریکا، ساخت تراشه ها به شرکت تایوانی TSMC-Taiwan Semiconductor Manufacturing Company سپرده شده بود. نظر به صرفه اقتصادی، دیگر تولید کنندگان جهانی هم غالبا تولید نیمه هادیها را به همین شرکت میدادند. ار طرف دیگر انحصار این محصولات، درآمدهای تریلیون دلاری برای آمریکا و دیگر دست اندرکاران غربی نظیر هلند (دست اندرکار طراحی و ساخت ماشین آلات و ابزار دقیق برای تولید تراشه ها) و کره جنوبی ایجاد کرده بود. تحریم چین علاوه بر شرکت هواوی، شامل ارسال تراشه های Nvidia مخصوص عملیات فشرده برای کاربردهای هوش مصنوعی، هم شده بود. اما هواوی همانگونه که ذکر شد، در پشت صحنه بیکار ننشست و با کمک دولت چین به طراحی و ساخت پیشرفته ترین نیمه هادی ها مبادرت نموده و در عین حال به ارائه دستگاههای پیشرو و پیچیده ادامه داد و نهایتا به رقیب و دغدغه ای کاملا مهار ناپذیر برای غرب مبدل گردید.
از طرف دیگر، نظام تحریمها و شکست آن، صنعت کاملا شکوفای چند تریلیون دلاری غرب در تراشه ها و نیمه هادیها و الکترونیک را به مرز ورشکستگی کشانده است. زیرا بزرگترین خریدار این محصولاتِ فنآوری، چین بود و با تحریم آن، در حقیقت بزرگترین بازار از اختیار آمریکا خارج میشد. اخبار مشکلات اقتصادی بزرگترین شرکت غربی تولید تراشه یعنی Intel که در بیشتر کامپیوترهای جهان پردازنده های آن بکار گرفته میشد از آن جمله است. اینها در میانه اخبار اجبار دولت آمریکا به صدها میلیادر دلار سرمایه گذاری شرکتهای مربوطه برای تاسیس کارخانجات تولید نیمه هادیها از بیم حمله چین به تایوان و در اختیار گرفتن شرکت عظیم TSMC، نشان میدهد سیاست تحریم، نهایتا به خود زنی می انجامد.
چین در مواجهه با تحریمهای ناجوانمردانه غرب در نیمه هادیها به رویکرد دیگری نیز دست زد. کامپیوترهای کوانتومی راهی میانبر تر برای رسیدن به قله های سرعت در محاسبات و به ویژه نیل به آخرین دستاوردهای هوش مصنوعی است که نیازمند پردازشهای انبوه و فوق سریعند. در زمینه هوش مصنوعی از سالها قبل چین صدها میلیارد دلار هزینه کرده تا با پرش از مرزهای سرعت و فنآوری کوانتوم، عقب ماندگیها را به جلو زدن از استعمارگران (که می پنداشتند با تحریم نیمه هادیها آنرا به عقب میرانند)، تبدیل کند. هر روزه خبر جدیدی از رونمایی از دستآوردی کوانتومی توسط چین منتشر شده و مایه سوگواری دشمنان غربی میگردد که می پنداشتند با سیاستهای تحریمی کودکانه، میتوانند جلوی پیشرفت کشورهای مستقل را سد کنند.
داستان هواوی و تحریم آن بعد نرم افزاری نیز داشت. در مقوله نرم افزار، سیستمهای عامل (Operating System)، به مثابه روح یک سخت افزار مانند کامپیوتر یا موبایل است. اکنون برای کامپیوترها، سیستم عامل “ویندوز” از شرکت مابکروسافت، و برای گوشیهای همراه، سیستم عامل “اندروید” و “IOS” ساخت شرکت گوگل و اپل، انحصار، جهانروایی و حاکمیت آمریکا را تامین میکنند. یعنی افراد و سازمانها به محض روشن کردن (و حتی بدون روشن کردن) دستگاههای خود، موقعیت، تصویر، صدا و کلیه اطلاعات شخصی و سازمانی خود را با سخاوت تمام، در اختیار نهادهای حاکمیتی آمریکا قرار میدهند. اما برای ابراز دشمنی بیشتر با محصولات چینی، بازار نرم افزار گوگل هم با تحریم، استفاده از برنامه های کاربردی ساخته شده برای تلفنهای همراه هواوی را مانع شده بود. با عنایت به اینکه همه تلفنهای غیر آیفون از سیستم عامل اندروید تولید گوگل استفاده میکردند، عدم دسترسی به این نرم افزارها میتوانست علاوه بر توقف تولید سخت افزاری قبلی، موجب خفگی نرم افزاری هواووی و چین شود. در پاسخ، هواوی همزمان با توسعه فنآوری ساخت تراشه ها، به توسعه سیستم عامل مخصوص خود بنام “هارمونی” پرداخت. هارمونی از 2019 بر گوشیها وسخت افزارهای هواوی سوار شده و با عنایت به یکپارچگی نرم افزار و امنیت بیشتر آن در برابر ویروسها و تهاجم هکرها، و “میکرو کرنل”، در عین حفظ حریم شخصی کاربران، به سیستم عامل ملی چین برای تلفنهای همراه و رقیبی سرسخت در برابر اندروید وIOS اپل گردید. هواوی تلاش کرده با گسترش هارمونی بر سایر ابزارهای الکترونیک، یک “هماهنگی” (harmony) فراگیر در میان این وسایل الکترونیک به وجود آورد که موجب تسهیل بیشتر انتقال داده و اطلاعات میان آنها شده و دسترسیها را آسانتر نماید. با این تفاوت که با این اقدامات و نوآوریها، کاربران چینی از حاکمیت دولت آمریکا بر “داده ها” (که دست کمی از حاکمیت بر منابع دیگر ملی ندارد) بیرون آمدند. یعنی این تحریم نرم افزاری که ابتدا ضربه ای سخت بر کاربران چینی بنظر میرسید، مصداق “عدو شود سبب خیر” شد و مایه استقلال ملت چین از یوغ “حاکمیت اطلاعاتی و داده ای” آمریکا گردید. در اینجا باید متذکر شد، دولت چین از دهها سال قبل در اقدامی هوشمندانه، سیستم عامل سوار بر کامپیوترها یعنی “ویندوز” را هم که عامل مهم دیگر حاکمیت آمریکا بر داده های دولتی و ملتهاست، با سیستمهای “منبع باز” (Open Source) بر پایه “لینوکس” بخصوص در دستگاههای دولتی جایگزین کرده بود.
از سوی دیگر به فاصله چند ماه از اعلام اوج پیشرفت آمریکا در فنآوری اطلاعات و ارائه هوش های مصنوعی کاربردی نظیر Chat GPT و گروک و…، چین هم در این زمینه برگی برنده مانند DeepSeek اما با هزینه ای یک صدم نمونه های غربی را عرضه عمومی نمود. این عرضه، سهام کلیه این شرکتهای ولخرج را که با جذب هزاران نخبه از سراسر جهان و پرداخت دستمزدهای بالای 30 هزار دلار در ماه، به محصولات نوآورانه میرسیدند، متزلزل کرد. با این دستاورد، چین نشان داد از لبه فنآوری دیجیتال با هزینه های بطور تصاعدی کمتر، عبور کرده است.
به همین دلیلِ بسیار مهمِ “استقلال در حاکمیت داده و نهایتا اطلاعات”، بعد از شورشهای غرب انگیخته میدان “تیان آنمن” پکن، اثری از این کودتاهای رنگین در چین دیده نشده است. یعنی زمینه های نفوذ در اذهان ملت، از شیاطین خارجی گرفته شده و بجای نرم افزارهای ایجادی برای نفوذ و رواج شیطان پرستی و خود کشی و اضمحلال روانهای ملتها، مانند اینستاگرام و تلگرام و… نرم افزارهای ساخت چین، به روزترین خدمات در کلیه زمینه ها را بدون خطرات مذکور ارائه میکنند.
با چشم داشت بر آنچه معروض افتاد، میتوان درسهایی بزرگ برای کشور عزیزمان ایران در مواجهه با تحریمهای تحمیلی علیه استقلال کشور، گرفت. در شرایط حاد کنونی پس از کشتارها و خسارات در اثر اغتشاشات و جنگهای فیزیکی و روانی دو دهه اخیر، که همگی به مدد پیشرفتهای دشمنان در زمینه نفوذ دیجیتال و فضای مجازی و حاکمیت بر داده های کلیه آحاد و سازمانهای کشور سازماندهی شده، اهمیت استقلال دیجیتال و داده بر هیچ فرزند دلسوز وطن پوشیده نیست. استقلال و حاکمیت ملی بر این بعد از زندگی اجتماعی اگر از حاکمیت بر کلیه منابع و معادن دیگر مهمتر نباشد، کمتر نیست. امید است بجای طرح شعارهای عوامفریبانه، با عزمی ملی و فراگیر، به اقدامی فوری و قوی در این مقوله پرداخته شود. در این راستا میباید با ساماندهی به کلیه داده های شخصی و ملی (ایجاد پایگاه داده ملی)، ابتدا به تدوین یک “موتور جستجوی” توانمند ملی و سپس سیستم عامل فراگیر و نرم افزارهای مربوطه و نهایتا هوش مصنوعی جوابگوی نیازهای شخصی و عمومی کشور مبادرت شود. همچنین استقلال داده ایجاب میکند فضای مجازی که به مثابه باشگاهی ملی برای ابراز و مبادله دیدگاهها، اطلاعات، فرهنگ و معاشرت آحاد جامعه است، فضایی ملی و دور از حاکمیت اغیار و دشمنان باشد.