تغییر الگوی بارش و افزایش تبخیر در استان‌های مرکزی و شرقی

بر اساس گزارش‌های «مرکز اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی»، «سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح» و «اندیشکده حکمرانی آب»، در سال آبی جاری بسیاری از استان‌های مرکزی، شرقی و جنوب‌شرقی کشور با کاهش قابل توجه بارش‌های مؤثر روبه‌رو شده‌اند. سمنان .‌تبیانیان. بارش‌ها در این مناطق نامنظم‌تر، کوتاه‌تر و با شدت لحظه‌ای بیشتر رخ می‌دهند و همین تغییر الگو موجب شده کم‌بارش‌ترین پاییز نیم‌سده اخیر در ایران و خاورمیانه ثبت شود. این کاهش بارش، همراه با افزایش دما و تبخیر، افت منابع سطحی و زیرسطحی را تشدید کرده و دوره‌های خشکسالی شدید و طولانی‌مدت را گسترش داده است. طبق گزارش «مرکز ملی خشکسالی»، استان‌های البرز، یزد و سمنان تقریباً به‌طور کامل تحت تأثیر خشکسالی قرار گرفته‌اند و حدود ۹۹ درصد از مساحت تهران نیز در وضعیت خشکسالی قرار دارد که تأثیرات مستقیم بر منابع آب، کشاورزی و معیشت محلی دارد. در ۲۸ استان، بارش‌ها کمتر از سطح نرمال ثبت شده و تغییر الگوی بارش باعث شده سهم بارش‌های قابل ذخیره‌سازی کاهش یابد و بخش زیادی از بارش‌ها به رواناب سریع و سیلاب تبدیل شود تا تغذیه پایدار مخازن. از طرفی افزایش دما موجب افزایش تبخیر مخازن سدها شده و ذخایر سدها و میزان ورودیِ به آنها به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. کاهش ذخایر آبی سدهای کشور نه صرفاً ناشی از کاهش بارش است، نه فقط نتیجه افزایش مصرف، مدیریت نادرست و برداشت‌های بالادست؛ بلکه حاصل ترکیب این دو عامل همراه با تغییرات ساختاری در الگوی بارش است. از طرفی افت مخازن سدها و کاهش ورودی به آنها، برداشت از چاه ها به منظور رفع نیازهای آبی شرب، کشاورزی و صنعت را افزایش داده و این شرایط فشار بیشتری بر منابع زیرزمینی وارد کرده و افزایش برداشت چاه‌ها باعث افت تراز آبخوان‌ها، فرونشست زمین و تخریب اکوسیستم‌ها شده است.