توسط : فرار دو متهمِ تحت تعقیب در بلگراد
بلگراد ــ ساعت از نیمهشب گذشته بود که دو پابند الکترونیکی، پشت سر هم خاموش شدند. در ظاهر، این همان لحظهای است که سیستم نظارت باید فوراً وارد عمل شود؛ اما همان چند دقیقه کافی بود تا دو متهمِ تحت تعقیب آمریکا—یکی بریتانیایی و دیگری چینی—از حبس خانگی در بلگراد بیرون بزنند و از صحنه ناپدید شوند؛ پروندهای که از همان ابتدا بهخاطر تعدد اتهامات حساس بود، حالا با یک فرارِ موفق، به سطح تازهای از جنجال رسیده بود.
داستان از آوریل ۲۰۲۵ شروع شد. جان میلرِ ۶۳ سالهی اهل تونبریجولز بریتانیا (که اقامت دائم آمریکا دارد) همراه با کوی گوانگهای ۴۳ ساله، در بلگراد بازداشت شدند؛ بازداشت به درخواست آمریکا انجام شد. واشنگتن میگوید این دو نفر درگیر تلاش برای انتقال غیرقانونی «فناوری و اقلام حساس» به چین بودهاند—از جمله مواردی مانند پهپاد، سامانههای پدافند هوایی و تجهیزات مرتبط با رمزنگاری—و در صورت انتقال به آمریکا، با مجازاتهای سنگین روبهرو میشدند.
اما این پرونده فقط حول «قاچاق فناوری» نمیچرخد. در متن اتهامها، یک خط دیگر هم هست: ادعای تلاش برای ارعاب و ساکتکردن یک منتقد دولت چین در لسآنجلس. طبق روایت آمریکاییها، متهمان میخواستند مانع اعتراض آن فرد علیه شی جینپینگ در حاشیه نشست سازمان همکاریهای اقتصادی آسیا–پاسفیک (APEC) در سال ۲۰۲۳ شوند و بعدتر نیز در بهار ۲۰۲۵، پس از آنکه همان منتقد از انتشار دو اثر هنریِ انتقادی درباره شی جینپینگ و همسرش خبر داد، برای ترساندن یا منصرف کردن او اقدام کردند. نکته مهمِ پرونده این است که طبق ادعای آمریکا، آنها برای این کار سراغ چند نفر در داخل آمریکا رفتند و پول هم پیشنهاد دادند؛ اما آن افراد در واقع از قبل با افبیآی هماهنگ بودند و ماجرا را به پلیس فدرال گزارش میکردند. همین جزئیات است که به پرونده، فراتر از یک اختلاف قضایی، رنگوبوی عملیات پنهانی میدهد.
بعد از بازداشت، دو متهم مدتی در زندان ماندند تا روند استرداد بررسی شود؛ اما حدود یک ماه بعد، تصمیمی گرفته شد که امروز به ستون انتقادها تبدیل شده: انتقال از زندان به حبس خانگی. برای این دو نفر دو آپارتمان جداگانه در بلگراد تعیین شد و طبق مقررات باید همیشه پابند الکترونیکی میداشتند. حبس خانگی در پروندههای عادی ممکن است راهحل “کمهزینهتر” باشد، اما در پروندهای که طرف مقابلش ایالات متحده است و پای چین هم وسط است، ریسکِ فرار از همان روز اول روی میز میآید.
چهارم اوت ۲۰۲۵، همان ریسک خودش را نشان داد. طبق زمانبندیِ ثبتشده در سامانههای نظارتی، دستگاههای ردیابی بین ساعت ۱۲:۴۳ تا ۱۲:۵۴ بامداد سیگنالدهی را متوقف کردند؛ هشدارها بهطور خودکار فعال شد و مسئولان مربوط در صربستان مطلع شدند. اما چیزی که بعد رخ داد، عملاً از جنس “نقص فنی” نبود؛ فرار بود. هر دو نفر پابندها را از پای خود باز کردند و از محل حبس خانگی متواری شدند.
کمتر از یک ساعت بعد از آنکه پابندها از کار افتاد، میلر و کوی از آپارتمانهای محل حبس خانگی خارج شدند و خود را به فرودگاه نیکولا تسلا در بلگراد رساندند. در همانجا یک جت خصوصی «گلفاستریم G550» که از قبل آماده پرواز بود، آنها را سوار کرد و از بلگراد بلند شد. پرواز، بدون توقف و بهصورت مستقیم، حدود ۹ ساعت بعد در پکن به زمین نشست. این جت متعلق به شرکتی مستقر در پکن به نام «Deer Jet» بود. مقامات رسمی صربستان و آمریکا درباره این جزئیات واکنش روشنی ندادهاند و از اظهار نظر خودداری کردهاند.
پس از ناپدید شدن آنها، نهادهای قضایی و امنیتی صربستان پیگرد را آغاز کردند و دستورهای لازم برای تعقیب صادر شد؛ اما با خروج متهمان از دسترس، پرونده از مسیر معمول قضایی خارج شد و به تعقیب بینالمللی گره خورد. همزمان، واشنگتن بر اتهامها تأکید دارد و پرونده استرداد را باز نگه داشته است. در بلگراد، این فرار فقط یک خلأ نظارتی نیست؛ یک آزمون نهادی است. تصمیم انتقال از زندان به حبس خانگی زیر سؤال رفته و پرسشها از «چطور فرار کردند» به «چرا چنین ریسکی پذیرفته شد» رسیده است؛ در پروندههای امنیتی، چند دقیقه تأخیر میتواند کل پرونده را از دسترس خارج کند—و اینبار همین شد.
این پرونده تصویری فشرده از مرحله تازهی تقابل واشنگتن و پکن است؛ مرحلهای که در آن رقابت دیگر پشت درهای بسته نمیماند و به پروندههای قضایی، استرداد، فناوریهای دوگانهکاربرد و حتی مدیریت روایتها سرریز میکند. چین در این زمین بازی، منفعل و غافل نیست: هم حساسیتش نسبت به فناوری و امنیت را آشکارتر کرده، هم هزینهی عقبنشینی در برابر فشارهای آمریکا را بالا برده است. نتیجه این میشود که حتی یک پرونده ظاهراً «حقوقی» در کشوری ثالث، به سرعت به میدانِ سیاست تبدیل میشود—جایی که هر خلأ نظارتی، فقط یک خطای اجرایی نیست؛ یک فرصت در جنگ سردِ جدید است.
