شرح صحیفه سجادیه دعای سی و سوم (۸۶۹)

حجت الاسلام والمسلمین موسوی مطلق
بسم الله الرحمن الرحیم: حَبِّبْ إِلَيْنَا مَا نَكْرَهُ مِنْ قَضَائِكَ ، وَ سَهِّلْ عَلَيْنَا مَا نَسْتَصْعِبُ مِنْ حُكْمِكَ. «دوست‌داشتنی گردان برای ما آنچه را که از قضای تو ناخوش داریم؛ و آسان ساز بر ما آنچه را از حکم تو دشوار می‌شماریم.» نکات مهم این فراز عبارتند از: ۱.محبوب‌های انسان و «حبّ» • در دعا می‌گوید: «حَبِّبْ إِلَيْنَا…» یعنی «دوست‌داشتنی کن برای ما…» پس در واقع سخن از تغییر ذائقه‌ی قلب است. • قلب انسان به واسطه وسوسه نفس یا شیطان یا اقتضای دنیا معمولا. «محبوب»هایی دارد: مال، فرزند، رفاه، مقام… (آل‌عمران:۱۴: زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ…). • اما خدا می‌تواند این محبت‌ها را جهت بدهد؛ چنانکه قرآن درباره‌ی ایمان می‌گوید: «وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ…» (حجرات:۷). • در این دعا، امام علیه‌السلام همین را می‌خواهد: حتی آنچه طبع ما نمی‌پسندد، خدا آن را در دل ما محبوب گرداند؛ یعنی نگاه ما را عوض کند. ۲.اکراه در برابر قضای الهی • نفس انسان در برابر بعضی تقدیرها حالت «کراهت» دارد: بیماری، فقر، شکست، مرگ عزیزان… • قرآن این حالت را یادآور می‌شود: «وَعَسَى أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ…» (بقره:۲۱۶). • اکراه اگر در همان سطح حیوانی و نفسانی بماند، انسان را به اعتراض و جزع می‌کشاند؛ امّا اگر با معرفت همراه شود، تبدیل به رضا می‌شود. • دعای امام یعنی: خدایا! این کراهت طبیعی ما را تبدیل به حبّ الهی کن؛ تا در برابر قضاهای تو بی‌تاب و معترض نشویم. ۳.این دعا تلاشی است برای تبدیل حبّ طبیعی به حبّ الهی و تبدیل اکراه نفسانی به رضا و تسلیم. • در واقع «محبوب‌های ما» باید جابه‌جا شوند: • آنچه خدا می‌پسندد، محبوب ما شود؛ • آنچه خدا بر ما مقدّر کرده، هرچند تلخ، شیرین گردد. • این همان مقام «رِضا»ست که قرآن درباره‌اش می‌گوید: «رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ» (مائده:۱۱۹). ۴.طبیعت انسان از سختی گریزان است، اما ایمان حقیقی آن است که تلخی‌های تقدیر را شیرین بداند، چون از محبوب صادر شده است. ۵.دعای امام سجاد (علیه السلام )به ما یاد می‌دهد که تغییر ذائقه‌ی روح ممکن است: می‌توان رنج را نیز محبوب دید اگر در پرتو حکمت الهی نگریسته شود. ۶.احکام الهی گاهی برای نفس دشوار است (مثلاً جهاد، روزه، بخشش مال). امام می‌خواهد خداوند این دشواری را بر دل آسان کند تا تکلیف، شیرین شود.