شرح صحیفه سجادیه دعای سی و هشتم (۹۰۱)

حجت الاسلام والمسلمین موسوی مطلق: بسم الله الرحمن الرحیم وَ مِنْ مَعْرُوفٍ أُسْدِيَ إِلَيَّ فَلَمْ أَشْكُرْهُ، وَ مِنْ مُسِي‌ءٍ اعْتَذَرَ إِلَيَّ فَلَمْ أَعْذِرْهُ «خدایا! به سوی تو پوزش می‌برم … از هر نیکی که به من شد و من شکر آن را به جا نیاوردم، و از هر بدکرداری که از من پوزش خواست و من او را نبخشیدم.» نکات مهم این فراز عبارتند از: ۱.مَعروفٍ أُسْدِيَ إِلَيَّ: «نیکی‌ای که به من رسانده شد» — یعنی هرگونه احسان، لطف یا خدمتی که دیگران در حق من انجام دادند. ۲.فَلَمْ أَشْكُرْهُ: ولی من از او سپاسگزاری نکردم — هم سپاس از خود شخص، و هم شکر خدا که وسیله‌ی خیر را توسط او فرستاد. شکر، تنها مخصوص خدا نیست؛ یکی از نشانه‌های بندگی خدا، سپاس از بندگان اوست. در حدیث آمده: مَنْ لَمْ یَشْکُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ لَمْ یَشْکُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَل؛ هركه در قبال خوبى مردم تشكر نكند، از خداوند عزّوجلّ هم تشكّر نكرده است. یعنی: «کسی که از مردم سپاسگزاری نکند، از خدا هم شکر نکرده است.» امام سجاد علیه‌السلام با این جمله به ما می‌آموزد که ناسپاسی در برابر احسان دیگران، گناهی است که باید از خدا پوزش خواست. ۳.در بخشش دیگران نباید کوتاهی کنیم کسی که از ما عذر می‌خواهد و ما از او نمی‌گذریم، در واقع راه رحمت الهی را به روی خود می‌بندیم. قرآن می‌فرماید: «وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ» (نور: ۲۲) «باید ببخشند و درگذرند؛ آیا دوست ندارید خدا شما را بیامرزد؟» امام سجاد علیه‌السلام با تواضع کامل از خدا پوزش می‌خواهد که اگر در مواردی چنین نکرده، این نیز خطایی در حق بندگان خدا بوده است. ۴.این بخش از دعا ما را به دو صفت الهی دعوت می‌کند: • شاکر بودن: سپاس از هر نیکی، چون نیکی جلوه‌ای از فیض خداست. • غفور بودن: بخشش در برابر عذرخواهی، زیرا انسان اگر می‌خواهد مشمول مغفرت الهی شود، باید خود نیز آینه‌ی مغفرت باشد.