وقتی مادری پایان راه نیست! احیای زنان در مسیر مادرانه

«مادرانه» روایتی از شکل‌گیری یک جریان اجتماعی–فرهنگی نوظهور است؛ جریانی که از دل گروهی کوچک در فضای مجازی آغاز شد و امروز به شبکه‌ای چند هزار نفره از مادران فعال در سراسر کشور و حتی بیرون از مرزها تبدیل شده است.
این مجموعه که بیش از یک دهه از عمر آن می‌گذرد، ابتدا محلی برای گفتگوهای مادران درباره مسائل روزمره فرزندپروری بود، اما به‌مرور با طرح مباحث عمیق‌تری در حوزه هویت زن مسلمان، مسئولیت اجتماعی مادران و سبک زندگی انقلابی، مسیر خود را به سمت تربیت کنشگران اجتماعی و ایجاد حلقه‌های منسجم محلی سوق داد. مادرانه با نیازسنجی دقیق و برنامه‌ریزی مداوم، توانسته بستری فراهم کند تا مادران از تجربه‌های زیسته یکدیگر بهره ببرند، رشد فردی و جمعی پیدا کنند و از محدوده خانه فراتر رفته، نقش مؤثری در جامعه و محله خود ایفا کنند.
یکی از نقاط عطف فعالیت این مجموعه، تصمیم به تشکیل «مادرانه محله» بود؛ حلقه‌هایی حدوداً ده‌نفره که در نقاط مختلف شهرهای ایران شکل گرفت و مادران را در محیطی صمیمی و کم‌هزینه کنار هم قرار داد. این جلسات که معمولاً در خانه اعضا برگزار می‌شود، شامل بازی‌ها و فعالیت‌های تربیتی برای کودکان و گعده‌های انتقال تجربه، مطالعه، و مباحثه برای مادران است. حضور در این جمع‌ها به زنان کمک کرده است تا از انزوا خارج شوند، شبکه حمایتی واقعی بیابند و نگاه خود را نسبت به مادری و مسئولیت اجتماعی بازسازی کنند. «حلقه معماران انقلاب اسلامی» یکی از برنامه‌های ثابت مادرانه محله است؛ جلساتی شش‌ماهه که در آن مباحثی همچون زن مسلمان، تمدن اسلامی و طرح کلی اندیشه اسلامی به زبان ساده ارائه می‌شود و مادران را برای پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی آماده می‌کند.
گسترش مادرانه تنها محدود به تهران نمانده و طی سال‌ها آرام‌آرام در بیش از سی شهر کشور ریشه دوانده است. امروز مادرانه در شهرهایی مثل مشهد، اصفهان، قم، خرم‌آباد، سبزوار، همدان و کرمان فعالیت سازمان‌یافته دارد و حتی اعضایی که مهاجرت کرده‌اند، این الگو را به کشورهایی همچون آلمان، هلند و عراق برده‌اند. اعضای این مجموعه با هزینه‌های شخصی فعالیت‌ها را اداره می‌کنند و تجربه‌های مشترک مانند اردوهای خانوادگی سالانه، انسجام و تعلق تشکیلاتی آنان را افزایش داده است. این اردوها علاوه بر ایجاد همدلی، فرصتی فراهم می‌کند تا همسران اعضا نیز از نزدیک با فعالیت‌های زنان آشنا شوند و باور کنند که این مجموعه یک جریان خودجوش و مردمی است.
در کنار فعالیت‌های آموزشی و تربیتی، مادرانه بر محوریت اهل‌بیت(ع) نیز تأکید دارد. روضه‌های خانگی که با رویکردی اجتماعی برگزار می‌شود، بستری برای گفت‌وگو درباره مسائل روز، تحلیل وضعیت جامعه و تصمیم‌گیری درباره اقدامات جمعی است. همچنین برنامه‌هایی مانند هیئت خانوادگی «حصن‌الزهراء» و هیئت محلی «انصارالزهرا» تلاش دارند ارتباط نسل جوان را با مسجد و مناسک دینی احیا کنند. حضور گسترده کودکان در این هیئت‌ها—گاهی با چند برابر جمعیت بزرگسالان—نشان می‌دهد که مجموعه توانسته فضای مذهبیِ امن، نشاط‌آور و تربیتی برای خانواده‌ها ایجاد کند.
وجه مهم دیگری از فعالیت مادرانه، ورود به عرصه مطالبه‌گری و حمایت از جبهه مقاومت است. از برگزاری برنامه‌های نمادین درباره تحریم کالاهای صهیونیستی گرفته تا گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان درباره فلسطین، تلاش شده است که آگاهی و همبستگی اجتماعی از سنین پایین تقویت شود. تجمعات قانونی مادران در حمایت از یمن، غزه، لبنان و دیگر محورهای مقاومت نیز بخشی از کنشگری میدانی این مجموعه است؛ صحنه‌هایی که در آن مادران همراه با چند فرزند خود، تحت هر شرایط آب‌وهوایی در خیابان حضور یافته‌اند تا صدای زنان ایرانی را به جهان برسانند.
در حوزه تخصصی، مادرانه گروه‌های متنوعی شکل داده است؛ از کارگروه‌های رسانه، روایت‌نویسی و نویسندگی تا گروه‌های قرآن، محیط‌زیست، مادران دانشجو و حتی تیم‌های فنی و مهندسی. انتشار کتاب «سررشته» که مجموعه روایت‌های مادرانه‌ای‌ها درباره مادری و عبادت است، اولین خروجی رسمی واحد مکتوبات بوده و بازخوردهای مثبت فراوانی دریافت کرده است. بسیاری از مادران جدید با خواندن این کتاب، نگاه تازه‌ای نسبت به ظرفیت‌های شخصی و مسئولیت اجتماعی خود یافته‌اند. کارگروه رسانه نیز در بزنگاه‌های اجتماعی، زبان رسمی مجموعه است و در تولید پوستر، محتوا و کلیپ‌های مناسبتی نقش مهمی دارد.
مادرانه همچنین در قالب «اندیشکده بانو امین» و «دانشکده بنت‌الهدی» مطالعات عمیق‌تری درباره مسائل زن، خانواده و تحول اجتماعی انجام می‌دهد. اعضا تلاش می‌کنند از دو نگاه رایج و محدودکننده نسبت به زن—یکی تقلیل زن به ظاهر و آراستگی و دیگری محدود کردن او به خانه و فرزند—فراتر رفته و الگویی متوازن، الهام‌گرفته از زن مسلمان مجاهد ارائه دهند. این بخش از مجموعه در تلاش استکه افکار عمومی را نسبت به نقش اجتماعی زنان و رسالت آنان در تمدن‌سازی اسلامی بازسازی و تقویت کند.
با گسترش فعالیت‌ها، زیرشاخه‌هایی مانند «بهشت مادرانه» برای مادران دارای فرزند با نیازهای ویژه و «خیریه مهر مادرانه» برای حمایت از مادران باردار و شیرده نیازمند شکل گرفته است. خیریه در بیش از ده شهر فعال است و تاکنون بیش از صد قربانی ماهانه انجام داده؛ اقدامی که نشان‌دهنده روحیه هم‌افزایی و مشارکت مؤمنانه در میان اعضاست. مجموعه همچنین در موضوعات اجتماعی مانند بهبود سامانه شاد، مقابله با سگ‌گردانی، حفظ کرامت زن و مسائل سلامت عمومی وارد مطالبه‌گری شده و تلاش کرده است با جمع‌آوری روایت‌های مردمی و ارائه آن به مسئولان، برای حل مسائل محلات قدم‌های عملی بردارد.
در نهایت، مادرانه برای بسیاری از زنان نقطه نجات از انزوا، خستگی مادرانه و بی‌انگیزگی اجتماعی بوده است. بسیاری از اعضا می‌گویند اگر به این مجموعه وصل نمی‌شدند، مادری برایشان به بن‌بست می‌رسید و توانِ اثرگذاری را در خود نمی‌دیدند. امروز مادرانه همچون درختی تنومند با ریشه‌های عمیق و شاخه‌هایی گسترده در دل جامعه ایستاده است؛ درختی که به مادران امید می‌دهد، توان می‌آفریند و مسیر کنشگری‌شان را روشن می‌کند. زنان در این مجموعه دریافته‌اند که مادری نه مانع رشد است و نه پایان مسئولیت اجتماعی؛ بلکه می‌تواند سکوی پرش برای ساختن آینده‌ای روشن‌تر برای خانواده، محله و ایران اسلامی باشد.