پول نفت چرا به بازار نمی‌رسد؟

افزایش صادرات ثبت شد، اما بازار ارز آرام نگرفت؛ گره اصلی، بازگشت پول نفت است نه فروش آن. وقتی آمارهای رسمی از رشد صادرات نفت و گاز حکایت می‌کند، انتظار طبیعی این است که بازار ارز پیام ثبات دریافت کند. منطق اقتصادی ساده است؛ فروش بیشتر باید به افزایش عرضه ارز و مهار انتظارات تورمی منجر شود.اما تجربه ماه‌های اخیر نشان داد این رابطه در عمل قطع شده است. در مقطعی که صادرات انرژی افزایش یافت، بازار ارز نه‌تنها آرام نشد، بلکه با شوک‌های پیاپی مواجه شد؛ تناقضی که نگاه‌ها را از «میزان فروش» به «کیفیت ارزآوری» معطوف کرده است.مسئله اینجاست که بازار به «عدد صادرات» واکنش نشان نمی‌دهد، بلکه به «دسترسی واقعی به ارز» حساس است. ارزی که روی کاغذ فروخته می‌شود اما با تأخیر، هزینه بالا یا عدم قطعیت به کشور بازمی‌گردد، عملاً نمی‌تواند نقش تثبیت‌کننده داشته باشد، همین شکاف است که باعث می‌شود با وجود اعلام رشد صادرات، انتظارات منفی در بازار ارز تخلیه نشود.بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از گلوگاه‌های اصلی این اختلال، شبکه‌های موسوم به تراستی است؛ سازوکاری که در سال‌های تحریم برای دور زدن محدودیت‌ها شکل گرفت، اما امروز به یک ریسک ساختاری تبدیل شده است.فروش نفت از مسیرهایی که خارج از نظارت شفاف مالی انجام می‌شود، اگرچه صادرات را حفظ می‌کند، اما اختیار زمان تسویه و بازگشت ارز را از سیاست‌گذار می‌گیرد، نتیجه، کاهش قدرت مداخله بانک مرکزی و افزایش هزینه تثبیت بازار است.تداوم این مسیر، فقط ناکارآمدی نیست؛ مسئله رانت است.