تنگۀ هرمز؛ سلاح برّنده

بستن تنگۀ هرمز، شروع کابوس بحران ژئوپلیتیکی و اقتصادی برای متجاوزین و شرکا

با آغاز تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند، تنگه حیاتی هرمز عملاً بر روی همه کشتی‌ها بسته شد، به جز ناوگان وابسته به ایران. این مسیر استراتژیک که روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام، فرآورده‌های نفتی و محصولات پتروشیمی را منتقل می‌کند و حدود یک چهارم تجارت دریایی نفت جهان و یک پنجم مصرف کل نفت جهانی را شامل می‌شود، اکنون تحت کنترل تهران قرار گرفته و مدیریت هوشمندانه آن پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کرده است. این کنترل، نه تنها نشان‌دهنده تسلط ایران بر مسیرهای حیاتی انرژی است، بلکه قدرت بازدارندگی تهران در مقابل اقدامات خصمانه و تلاش‌های فشار اقتصادی دشمنان را نیز برجسته می‌کند.
بسته شدن تنگه هرمز، فوراً اقتصاد جهانی را تکان داد. کشورهای منطقه، به ویژه عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت، ناچار به بازبینی سرمایه‌گذاری‌ها و پروژه‌های توسعه‌ای خود شدند. کویت به دلیل محدودیت ذخایر و کاهش صادرات نفت و گاز، تولید خود را کاهش داد و ذخایر نفتی در خلیج فارس سریعاً تکمیل شد. این تغییرات فوری، زنجیره تأمین انرژی در منطقه و فراتر از آن را تحت فشار قرار داد و بسیاری از پروژه‌های صنعتی و زیرساختی را به تعویق انداخت. بازارهای مالی نیز دچار شوک شدید شدند؛ شاخص سهام کره جنوبی حدود ۲۰ درصد، ژاپن بیش از ۸ درصد و بازار دبی نزدیک ۴.۸۵ درصد سقوط کردند، در حالی که بازار سهام آمریکا حدود ۱.۸ تریلیون دلار ارزش خود را از دست داد. این سقوط گسترده نشان داد که اقتصاد جهانی چقدر به ثبات مسیرهای انرژی وابسته است و کوچک‌ترین اختلال در این مسیرها می‌تواند تأثیرات شدیدی بر سرمایه‌گذاران و بازارهای مالی داشته باشد.
در کنار بازار سهام، قیمت سوخت و انرژی در جهان جهش چشمگیری داشت. بنزین در آمریکا به بالاترین سطح دوران ریاست‌جمهوری ترامپ رسید و قیمت عمده‌فروشی سوخت هواپیما و گازوئیل در اروپا تا ۷۰ درصد افزایش یافت. کمبود شدید گازوئیل در ۲۷ کشور اتحادیه اروپا و بریتانیا ایجاد شد و علت اصلی آن توقف صادرات گاز قطر، یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان ال‌ان‌جی جهان، پس از حمله به تاسیساتش بود. قیمت‌های پایه گاز در بورس هلند و سایر شاخص‌ها تا دو برابر افزایش یافت و اختلال عمیقی در عرضه جهانی گاز ایجاد شد. این بحران، زنجیره تأمین انرژی اروپا را به شدت مختل کرد و صنایع و حمل‌ونقل را با مشکلات جدی مواجه ساخت.
اختلال در عرضه انرژی، بازار غذا در خلیج فارس را نیز تحت فشار قرار داده است؛ ۸۰ تا ۹۰ درصد مواد غذایی این کشورها وارداتی است و وقفه در بندر جبل‌علی نشان داد ادامه بسته بودن تنگه می‌تواند به بحران انسانی جدی منجر شود. این موضوع ابعاد انسانی و اقتصادی بحران را همزمان نمایان کرد و نشان داد که انسداد مسیرهای حیاتی، فراتر از بازار انرژی، بر امنیت غذایی و زندگی روزمره مردم منطقه اثر می‌گذارد.
تلاش‌های آمریکا برای کنترل اوضاع، از جمله طرح بیمه اتکایی ۲۰ میلیارد دلاری برای نفتکش‌ها، نتوانست اعتماد شرکت‌های حمل‌ونقل را بازگرداند یا مسیر را باز کند. پس از این جهش‌های قیمت، آمریکا اعلام کرد نفتکش‌ها را اسکورت می‌کنیم، اما سپاه پاسداران پاسخ داد: «ما آماده‌ایم و منتظریم که با اسکورت بیایید.» حالا چند روز گذشته، هیچ اسکورتی انجام نشده و قیمت‌ها همچنان در حال افزایش است. این پاسخ روشن سپاه، نشان‌دهنده آمادگی و تسلط ایران بر مسیرهای حیاتی و توان بازدارندگی آن در برابر تلاش‌های فشار اقتصادی و نظامی دشمنان است و همزمان پیامی صریح به بازارهای جهانی ارسال می‌کند: هر گونه اقدام خارجی بدون هماهنگی و رعایت چارچوب‌های منطقه‌ای، نه تنها کارساز نخواهد بود، بلکه می‌تواند پیامدهای شدیدتری برای عرضه و قیمت انرژی به همراه داشته باشد.
تحلیلگران هشدار می‌دهند اگر انسداد ادامه یابد، قیمت نفت می‌تواند تا ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد، زیرا تقاضا نسبتاً غیرکشش‌پذیر است و کاهش عرضه فشار شدیدی بر بازار وارد می‌کند. حتی در سناریوهای محتمل‌تر، کمبود ۲ میلیون بشکه در روز می‌تواند بازار را به شدت تحت فشار قرار دهد. با ادامه این وضعیت و با باز شدن بازارها در هفته جاری نیز شاهد جهش‌های بیشتر در قیمت نفت و انرژی خواهیم بود. بسته ماندن تنگه هرمز، که حدود یک پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، بازی پیچیده‌ای برای بازار انرژی ایجاد کرده و شدت آن بستگی به مدت انسداد و میزان هراس سرمایه‌گذاران دارد.
این بحران، تصویری روشن از قدرت ژئوپلیتیکی ایران و توانایی تهران در مدیریت مسیرهای حیاتی و مقابله با ترفندهای اقتصادی و سیاسی آمریکا و متحدانش ارائه می‌دهد. ایران با این اقدام، نه تنها مسیر انرژی استراتژیک خود را تحت کنترل قرار داده، بلکه واکنش‌های جهانی نشان داده است که بازیگران بزرگ اقتصاد و انرژی در موقعیتی واکنشی و تحت فشار قرار گرفته‌اند. در عین حال، تهران با حفظ موضع مستحکم و هوشمندانه خود، نشان داد که می‌تواند در برابر تهدیدات خارجی ایستادگی کند و از ابزارهای خود برای تأمین منافع ملی و امنیت منطقه‌ای بهره‌برداری هوشمندانه داشته باشد.