نمایشگاه کتابی که می‌توانست برگزار شود

چرا شرایط کشور برای عدم برگزاری حضوری صرفا بهانه بود؟

عدم برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با استناد به اینکه شرایط کشور اجازه چنین رویدادی را نمی‌دهد، تصمیمی بود که در همان روزهای نخست با پرسش‌های فراوانی روبه‌رو شد. نمایشگاه کتاب تهران فقط یک برنامه فرهنگی معمولی نیست، بلکه مهم‌ترین و بزرگ‌ترین رویداد نشر کشور است و برای بسیاری از ناشران، نویسندگان و کتاب‌دوستان حکم یک گردهمایی و قرار ملی در حوزۀ فرهنگ را دارد. به همین دلیل طبیعی بود که افکار عمومی بپرسند آیا واقعاً برگزاری آن ناممکن بود یا صرفاً دشوار؟
نگاهی به اتفاقاتی که همزمان در حال رخ دادن است این پرسش را جدی‌تر می‌کند. این روزها کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با همکاری انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان در حال برگزاری رویدادی کتاب‌محور با حضور ناشران است. باغ کتاب تهران نیز با گسترش ظرفیت‌های خود برنامه «اردیبهشت کتاب» را اجرا می‌کند و تلاش دارد فضای عرضه و معرفی کتاب را زنده نگه دارد. این‌ها نشان می‌دهد که اگر اراده‌ای برای برگزاری رویدادهای فرهنگی مرتبط با کتاب وجود داشته باشد، امکان آن کاملاً فراهم است، حتی اگر در مقیاسی متناسب‌تر یا با شکل و شمایلی متفاوت باشد.
به نظر می‌رسد «شرایط کشور» بیش از آنکه مانعی قطعی برای برگزاری نمایشگاه باشد، بهانه‌ای شد تا متولیان امر از مسئولیت سنگین برگزاری آن شانه خالی کنند. وقتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از برگزاری نمایشگاه سرباز زد طبیعی بود که نهادهای دیگر فرهنگی تلاش کنند به اندازه توان خود خلأ به‌وجودآمده را پر کنند. اقدام کانون پرورش فکری و برنامه‌های باغ کتاب در همین چارچوب قابل فهم است. تلاش‌هایی برای آنکه چراغ کتاب در فصل بهار خاموش نشود.
با این حال باید پرسید آیا جایگزین‌های پراکنده می‌توانند نقش نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران را ایفا کنند؟ پاسخ روشن است، خیر. نمایشگاه کتاب تهران یک رویداد ملی با مشارکت گسترده ناشران داخلی و خارجی است. فضایی که در آن صنعت نشر، مخاطبان و فعالان فرهنگی در مقیاسی کم‌نظیر به هم می‌رسند. چنین رویدادی را نمی‌توان با چند برنامۀ محدود و مجازی جبران کرد.
شاید انتظار می‌رفت در چنین شرایطی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی راهی متفاوت از آنچه انتخاب کرد، برای برگزاری نمایشگاه پیدا می‌کرد حتی اگر انجامش با سختی و دشواری همراه بود. برگزاری این رویداد می‌توانست نشانه‌ای از پویایی فرهنگی کشور آن هم بعد از مقاومت جانانۀ ملت ایران در جنگ رمضان باشد و پیام روشنی مخابره کند مبنی بر این‌که فرهنگ در سخت‌ترین شرایط نیز متوقف نمی‌شود.
کاش مسئولان وزارت ارشاد این فرصت را از دست نمی‌دادند و به یاد و به احترام رهبر شهید انقلاب که مهم‌ترین مروج کتاب در کشور ما محسوب می‌شدند، نمایشگاه کتاب تهران را برگزار می‌کردند. رویدادی که همواره نماد زنده بودن فرهنگ و کتاب در ایران بوده است.