محمد جواد لاریجانی : باج به دشمن سایه جنگ را دور نمی کند

محمدجواد لاریجانی، کارشناس ارشد مسائل سیاسی، در گفت‌وگوی ویژه خبری ۲۱ تیر، تصویری از آنچه «الزامات دوره پس از جنگ» می‌خواند ارائه کرد؛ تصویری که در آن، مفاهیمی چون انتقام، بازدارندگی، اقتصاد جنگی، تنگه هرمز، مقاومت و دیپلماسی، در قالب یک راهبرد واحد تعریف می‌شوند. او در این گفت‌وگو، ضمن تأکید بر ضرورت ارزیابی عملکرد دستگاه دیپلماسی، خواستار تغییر «پارادایم» مذاکرات و حرکت از آنچه «ژانر برجامی» نامید، به سمت «ژانر مقاومتی» شد.

لاریجانی در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیام رهبر انقلاب، بر همگرایی مردم و رهبری تأکید کرد و حضور گسترده مردم در مراسم تشییع را نشانه «بعثت» و افزایش بصیرت عمومی دانست. به گفته او، آنچه در ایران و عراق رخ داد، صرفاً یک مراسم تشییع نبود، بلکه مقاومت اسلامی را در منطقه احیا کرد و نشان داد که «نقشه منطقه نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن مقاومت شکل پیدا کند». وی این همگرایی میان مردم و رهبری را «قوت عظیم نظام» توصیف کرد.

یکی از مهم‌ترین محورهای سخنان لاریجانی، تبیین مفهوم «انتقام» بود. او تأکید کرد که انتقام، صرفاً یک واکنش احساسی یا شخصی نیست، بلکه ریشه در مبانی دینی، امنیتی و راهبردی دارد. وی با اشاره به اینکه «قصاص حق مسلم ماست»، تصریح کرد: «بعضی‌ها فکر کردند قصاص یک امر شخصی است و ما انتقام‌جو هستیم، ولی این انتقام از روی بی‌سیاستی و بدون حساب نیست.» به گفته او، اگر عاملان ترور و جنایت بدون هزینه باقی بمانند، امنیت جهانی نیز آسیب خواهد دید؛ از همین رو «اگر ما این کار را نکنیم، ترور خطرش همیشه است» و این اقدام «یک کار داهیانه و یک سیاست معقول» به شمار می‌رود. لاریجانی همچنین تأکید کرد که این موضوع باید به عنوان یک سیاست دائمی دنبال شود و حتی در مذاکرات نیز مورد توجه قرار گیرد.

او در ادامه، با اشاره به آنچه «جسارت بزرگ آمریکا و رژیم صهیونیستی» علیه ملت ایران خواند، گفت این موضوع فراموش‌شدنی نیست و هرگونه پاسخ باید همه عوامل، امکانات، پایگاه‌ها و زیرساخت‌هایی را که در این اقدامات نقش داشته‌اند، دربرگیرد. به اعتقاد او، این رویکرد نه تنها برای امنیت ایران، بلکه برای امنیت جهان نیز ضروری است.

بخش مهم دیگری از سخنان لاریجانی به نقد رویکرد دیپلماسی اختصاص داشت. او با استفاده از تعبیر «ژانر برجامی»، این شیوه را مبتنی بر حالت استیصال دانست و گفت چنین رویکردی موجب شده آمریکا احساس کند ایران نیازمند توافق است و همین برداشت، طرف مقابل را به مطالبه امتیازات بیشتر تشویق کرده است. لاریجانی تأکید کرد که «دیپلماسی ژانر برجامی توانش بیشتر از این‌ها نیست» و در مقابل از الگویی با عنوان «ژانر مقاومتی» سخن گفت که در آن، مذاکره پس از ایجاد قدرت و تثبیت دستاوردهای میدانی انجام می‌شود، نه پیش از آن.

او البته اصل دیپلماسی را نفی نکرد و گفت: «ما همیشه دیپلماسی می‌خواهیم، اما دیپلماسی منحصر در مذاکره مستقیم نیست.» از نگاه او، مذاکره زمانی معنا پیدا می‌کند که پیش از آن، مواضع رسمی کشور اعلام و اقدامات عملی انجام شده باشد؛ در غیر این صورت، مذاکره‌کننده «خلع سلاح» خواهد بود و ابتکار عمل را به طرف مقابل واگذار می‌کند.

لاریجانی در همین چارچوب، از مجلس خواست دو اقدام فوری را در دستور کار قرار دهد؛ نخست، تصویب قانونی درباره تنگه هرمز و دوم، تعلیق اجرای تعهدات ناشی از NPT تا زمانی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران پاسخگو شود. او تصریح کرد که منظورش خروج از NPT نیست، بلکه تعلیق اجرای تعهدات تا زمان روشن شدن تکلیف رفتار آژانس است.

موضوع تنگه هرمز، یکی از پررنگ‌ترین بخش‌های این گفت‌وگو بود. لاریجانی با بیان اینکه «تنگه هرمز جزو غنائم جنگی ماست»، تأکید کرد که این آبراه باید تحت مدیریت کامل ایران باقی بماند و نباید به محلی برای عبور امکانات دولت‌های متخاصم تبدیل شود. وی از مجلس خواست این موضوع را به صورت قانونی تثبیت کند و گفت: «ما یک میلی‌متر نباید عقب‌نشینی کنیم؛ تنگه هرمز مدیریت کاملش با ماست.»

او در ادامه، از عملکرد وزارت امور خارجه در این زمینه نیز انتقاد کرد و گفت وزارت خارجه بیش از حد بر حقوق بین‌الملل و رایزنی با عمان و کشورهای منطقه تکیه کرده و نتوانسته دستاورد راهبردی ایجادشده در تنگه هرمز را تثبیت کند. به گفته او، هدف دستگاه دیپلماسی ممکن است درست بوده باشد، اما «مسیرش درست نبود».

لاریجانی همچنین در بخشی از سخنان خود به اظهارات محمدباقر قالیباف درباره باز شدن تنگه هرمز برای رفع محاصره دریایی اشاره کرد و این نگاه را نادرست دانست. او با لحنی طنزآمیز گفت: «آقای قالیباف اصلاً دیپلمات نباید باشد، ایشان باید انقلابی باشد»، و تأکید کرد که تنگه هرمز نباید با رفع محاصره دریایی «طاق زده شود»، زیرا بازگرداندن شرایط پیشین، هزینه‌های سنگینی خواهد داشت.

از دیگر محورهای مهم این گفت‌وگو، تأکید بر آمادگی برای یک جنگ طولانی بود. لاریجانی با رد این دیدگاه که امتیاز دادن به دشمن می‌تواند احتمال جنگ را کاهش دهد، گفت: «اگر قرار باشد با آمریکا باج بدهیم، ته ندارد.» به اعتقاد او، آنچه سایه جنگ را دور می‌کند، نه امتیازدهی، بلکه آمادگی کامل کشور برای دفاع است. وی تصریح کرد: «وقتی آمریکا احساس کند که ایران برای دو سه سال جنگ هم آماده است، می‌فهمد که باید پا روی دم این شیر نگذارد.»

او در همین راستا، بر ضرورت شکل‌گیری «اقتصاد جنگی» تأکید کرد و گفت آمادگی نظامی به تنهایی کافی نیست و دولت نیز باید ساختار اقتصادی کشور را متناسب با شرایط جنگی سامان دهد. از نگاه لاریجانی، اقتصاد جنگی به معنای کنترل تولید، قیمت‌ها، نظام پولی و تأمین مالی جنگ است؛ مدلی که علاوه بر افزایش تاب‌آوری مردم در دوران درگیری، پس از پایان جنگ نیز می‌تواند زمینه اصلاح ساختارهای معیوب اقتصادی و شکوفایی بیشتر اقتصاد را فراهم کند. وی حتی به موضوع پیش‌فروش نفت، استقراض و تأمین منابع مالی برای یک جنگ سه تا چهار ساله اشاره کرد و گفت آمریکا باید باور کند که ایران از چنین ظرفیتی برخوردار است.

لاریجانی در بخش دیگری از سخنان خود، بار دیگر بر جایگاه مقاومت تأکید کرد و گفت تحولات اخیر نشان داده است که مقاومت در منطقه نه تنها تضعیف نشده، بلکه مشروعیت و قدرت بیشتری یافته است. او با اشاره به نقش مقاومت در دفاع از ایران، هشدار داد که نباید این ظرفیت نادیده گرفته شود.

در پایان، این کارشناس ارشد مسائل سیاسی با اشاره به تفاهم پیشین میان ایران و آمریکا، اظهار داشت که پس از اعلام عدم پایبندی ترامپ، استناد به بندهای آن تفاهم دیگر معنا ندارد و باید چارچوب جدیدی برای دیپلماسی تعریف شود. او تأکید کرد هدف مذاکرات نباید صرفاً «حل مسائل با آمریکا» باشد، بلکه باید بر تثبیت دستاوردهای جنگ، دور کردن سایه جنگ و ترور، حفظ حقوق به دست آمده و تغییر پارادایم دیپلماسی استوار باشد.

لاریجانی در جمع‌بندی سخنان خود، بار دیگر بر ضرورت ارزیابی عملکردها، بدون «فحش، تهمت و مچ‌گیری» تأکید کرد و گفت کشور اکنون در آستانه ورود به مرحله‌ای جدید قرار دارد؛ مرحله‌ای که به اعتقاد او، با تغییر رویکرد دیپلماسی، تقویت اقتصاد جنگی، حفظ دستاوردهای میدانی و اتکا به قدرت بازدارندگی، می‌تواند مسیر آینده را رقم بزند؛ مسیری که به باور وی، تحقق آن در گرو این اصل است که «باج به دشمن، سایه جنگ را دور نمی‌کند».