اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر استفاده از داراییهای مسدودشده ایران برای جبران خسارات ناشی از حملات منتسب به ایران، با واکنش صریح قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا همراه شد؛ واکنشی که در آن هشدار داده شده هر شرکت یا کشوری که از این منابع مالی استفاده کند، با ممنوعیت عبور شناورهایش از تنگه هرمز مواجه خواهد شد. فارغ از ابعاد سیاسی این مواضع، آنچه اهمیت دارد، یادآوری جایگاه تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای ژئوپلیتیکی ایران در تأمین منافع ملی و بازدارندگی منطقهای است.
متن بیانیه به شرح زیر است
«بسم الله الرحمن الرحیم. رئیسجمهور آمریکا در پی اقدامات تجاوزکارانه، و تلاش مستمر برای بیثباتسازی منطقه اعلام کرده است خسارت شناورهایی که در جریان جنگ تحمیلی علیه ایران اسلامی، بهدلیل ایجاد ناامنی توسط ارتش آمریکا، و تخلف در عبور از مسیر غیرقانونی و ناامن جنوب تنگه هرمز آسیب دیدهاند را، از محل داراییهای بلوکه شده ایران، پرداخت خواهد کرد. ضمن هشدار به رئیسجمهور جنایتکار آمریکا در خصوص تبعات این اقدام غیرقانونی، به همه شرکتها و کشورهایی که از پیشنهاد ترامپ استقبال نمایند و از داراییهای بلوکهشده ایران، تحت این عنوان استفاده کنند، اعلام میداریم، از این به بعد، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، اجازه تردد به هیچیک از شناورهای آنها از تنگه هرمز را، نخواهند داد. و ماالنصر الا من عندالله العزیز الحکیم.»
تنگه هرمز تنها یک گذرگاه دریایی نیست، بلکه یکی از حساسترین شریانهای تجارت انرژی جهان محسوب میشود. بخش قابل توجهی از صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر انجام میشود و هرگونه اختلال در امنیت یا تردد آن، بلافاصله بازارهای جهانی انرژی، قیمت نفت، هزینه حملونقل دریایی و حتی اقتصاد کشورهای صنعتی و مصرفکننده را تحت تأثیر قرار میدهد. از همین رو، امنیت این آبراه همواره یکی از مهمترین دغدغههای قدرتهای جهانی بوده است.
در چنین شرایطی، ایران به واسطه موقعیت جغرافیایی خود، از ظرفیتی برخوردار است که میتواند در شرایط بحران یا افزایش فشارهای خارجی، بهعنوان یک اهرم راهبردی مورد استفاده قرار گیرد. این ظرفیت، صرفاً یک ابزار نظامی نیست، بلکه بخشی از قدرت ژئوپلیتیکی کشور در معادلات بینالمللی محسوب میشود؛ ظرفیتی که میتواند هزینه تصمیمات خصمانه علیه ایران را برای بازیگران خارجی افزایش دهد و آنان را نسبت به پیامدهای اقدامات خود آگاه سازد.
بیانیه قرارگاه خاتمالانبیا نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. پیام اصلی این هشدار آن است که هرگونه تعرض به حقوق و داراییهای ملت ایران، بدون هزینه نخواهد بود و تهران ابزارهایی در اختیار دارد که میتواند از آنها برای دفاع از منافع ملی استفاده کند. در واقع، این نوع مواضع بر اصل «هزینهسازی متقابل» استوار است؛ اصلی که در ادبیات روابط بینالملل، یکی از مؤلفههای مهم بازدارندگی به شمار میرود.
البته بهرهگیری از چنین ظرفیتهایی، بیش از هر چیز به محاسبات سیاسی، حقوقی و امنیتی وابسته است و تصمیمگیری درباره آن در سطوح عالی کشور انجام میشود. با این حال، واقعیت انکارناپذیر آن است که اهمیت راهبردی تنگه هرمز، جایگاهی فراتر از یک آبراه دریایی به آن بخشیده است. این گذرگاه، یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه است؛ ظرفیتی که میتواند در شرایط فشار و تقابل، نقش مؤثری در حفظ منافع ملی، افزایش قدرت چانهزنی و ایجاد بازدارندگی در برابر اقدامات خصمانه ایفا کند.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید