نزول یک رویداد سینمایی منحصربفرد؛ جشنواره مقاومت؟!

(یکشنبه نوشته‌های محمد تقی فهیم)

هنوز هم نمی‌توان خط بطلانی بر نام و جایگاه جشنواره فیلم مقاومت کشید. هنوز هم فرصت هست و می‌توان به داد یکی از پرآوازه‌ترین جشنواره‌های ایران و منطقه رسید. جشنواره‌ای که به دلیل رویکردهای محتوایی و مواضع رادیکال‌اش در گرایش ظلم ستیزی استقلال و هنر آوانگارد حرف‌هایی برای گفتن داشته است. جشنواره‌ای که میدان رقابت بومی و ملی‌/دینی‌ترین گونه سینمایی بوده است. جشنواره فیلم مقاومت که در ادامه جشنواره سینمای دفاع مقدس تغییر نام داد و هدف‌گذاری شد، از جمله رویدادهای فرهنگی/هنری منحصربه‌فردی بوده است که امید همه آرمانخواهان نه تنها ایران، بلکه سراسر جهان شناخته می‌شده است. به عبارت روشن پس از فروپاشی شوروی و جاخالی دادن رویدادهای هنری ناب ضد امپریالیستی و دوران غلبه رویزینیسم پاسیو و منفعل در حوزه فیلمسازی، نگاه همگان به پیشتازی و جریان سازی جشنواره فیلم مقاومت بر روند تولیدات سینمایی بود، انتظاری که عبث نمی‌نمود و ظرفیت عینی آن در ایران بود و توسط خانواده فیلمسازان دفاع مقدسی دنبال می‌شد. اما افسوس و صد افسوس که با برخی ندانم کاری‌ها و عنان سپاری به افراد فاقد تخصص و بی یا کم ارتباط با بدنه سینمای داخلی و ناآشنا با سازوکار و مناسبات بین‌المللی، روز به روز این رخداد بی‌همتا فروغ خود را از دست داد تا رسیدیم به نوزدهمین دوره‌اش که همین روزها در حال برگزاری است. به عبارتی جشنواره دوره هفدهم که در عسلویه با شکوه و مشارکت قابل توجه سینماگران برپا شد، گویا در همان جزیره تبدیل به خاطره و نوستالژی شد.
و اما وارد متن این دوره شویم. افتتاحیه جشنواره در اصفهان بود و نمایش فیلم‌ها از پریروز (جمعه) در پردیس ملت تهران شروع و ادامه خواهد داشت. از انجا که جشنواره نیز خود یک کار دراماتیک و برگرفته از ساختارهای تلفیقی تبلیغی/نمایشی است، قاعدتاً نیازمند شروعی جذاب و جالب است تا به عنوان یک قلاب نظر همه را معطوف خود کند، درحالی که مطابق اخبار و گزارش‌های از اصفهان، افتتاحیه حتی قابلیت عنوان یک دورهمی را هم نداشته است، مراسمی فاقد عوامل موثر و ماندگار که نبود و کمبود اهالی سینما از یک سو و سیطره اسپانسر بر تمام اجزای جشنواره تا اشغال بلامنازع استیج از سوی دیگر افتتاحیه‌ای کم رمق و باری به هر جهت را تشکیل داده بود. به قول یکی از مدعوین اصفهان، حضور پرتعداد نفوس مدیریتی اسپانسر و کم تعدادی سینمایی‌ها دراین جمع چنان توی ذوق می‌زد که هر مهمانی را از آمدن به اصفهان پشیمان می‌کرد. یکی از گزارشگران تلویزیونی می‌گفت هیچ نقطه قابل تعقیبی برای مخاطب نبود که در کادرهای خود بگیریم. بی‌شک هیچ عقل سلیمی مخالف وجود اسپانسر و حامی مالی در کنار یک رویداد هنری نیست اما مشارکت و حضور گل درشت اسپانسر، فی‌نفسه خود ضد تبلیغ محسوب می‌شود.
این جشنواره با نسل نگارنده به بلوغ رسید و ما با این جشنواره به پیرانه سری رسیدیم. همواره این جشنواره ملجا و امیدی بود که در بین بقیه جشنواره‌های به زانو در امده در برابر فرهنگ مهاجم و غریبه، وجود داشت، یعنی پناهگاه بی‌پناهان رانده شده از درگاه لیبرالیسم بود و… ولی حالا شاهدیم که این جشنواره نه تنها جریان ساز نیست بلکه زائده و ریزه خوار بقیه شده و کمترین تاثیر را بر جریان فیلمسازی کشور و اثار در دست تولید دارد. اشکال از چیست و کجاست؟ حضور برخی تازه بدوران رسیده‌ها و نه جوانان خلاق و با انگیزه و … در ساختار اجرایی، همچنین نگاهی به چیدمان گروه‌های داوری تا ترکیب اساتید حاضر در مثلا کارگاه‌های جنبی (از ترس پرکردن سالن‌ توسط کارمندان اداری خمیازه‌کش تن دادن به چنین افرادی، یعنی از چاله به چاه افتادن) و… همه نشان دهنده عدول پر رنگ از اصول بنیان‌گذاری توسط بانیان اولیه این جشنواره است به طوری که اکنون رسیدیم به این پرسش جدی: «چرا باید برای این رویداد هزینه کرد و وقت مردم را گرفت». وقتی شاهدیم که پس از گذشت یک و نیم سال از جنگ‌های تحمیلی اخیر، نهایت نسبت این جشنواره با وقایع هولناک کشتار زنان و کودکان، فیلم «نیم شب» مهدویان است، پس چرا باید کسی پای این رویداد بایستد و خود را آماده رفتن به سالن های پردیس ملت کند. بله قرار نیست یک جشنواره کمپانی تولید باشد، قرار نیست یک جشنواره آموزشگاه باشد، ولی یک رویداد ارگانی با بودجه عمومی که داعیه‌دار تمیز و تغییر و جریان سازی است، در همه وجوه برپایی‌اش الزاما باید به همه فاکتورهای فوق پایبند و موثر واقع شود وگرنه بود و نبودش یکی است.

گفتنی بسیار است و جای این ستون محدود، بنابراین اشاره‌ای کلی بر چند ضعف‌ دیگر مستولی براین دوره جشنواره دارم. اگر وجود دبیر پرتلاش و دغدغه مند چند دوره اخیر را منها کنیم، جای ان‌قلت گذاشتن بر روی نام بسیاری از افراد موثر در ساختار اجرایی این رخداد لازم است. از روابط عمومی منفعل و نا آشنا با نیروهای خانواده دفاع مقدس بگیرید تا کمیته رسانه و تبلیغات فاقد اگاهی به مدیوم و کارنابلد در امور تبلیغات و پروپاگاندای اثار و چگونگی اجرای خود جشنواره … طوری این ضعف‌ها برملا است که بعید می‌دانم حتی خانواده سینما در جریان برگزاری این مهم قرار داشته باشند.
و بلاخره اینکه هشدار به تصمیم‌گیران اصلی ، برای رسیدن این جشنواره به سقف دو دوره قبل، خون دل‌ها خورده شده است، پس نگذارید برخی که اینکاره نیستند با مال و ابروی دفاع مقدس و مقاومت بازی کنند. تا دوره بعدی فرصت زیادی برای تغییرات بنیادی وجود دارد، کوتاهی نکنید.