یادداشت از راضیه آقایی زاده – استان قم، شهر قم
تأملی بر تأکید رهبر معظم انقلاب بر «فراراهبردی بودن» فرهنگ و تعلیم و تربیت
در میان نکات متعدد رهبر معظم انقلاب در پیام اخیرشان به مناسبت هفته دولت، یک تعبیر بیش از آنکه یک توصیه معمول فرهنگی باشد، شایسته تأمل است: «توجه فراراهبردی به مسئله فرهنگ، تعلیم و تربیت.»
فراراهبردی بودن یعنی فرهنگ و تربیت را نباید در حاشیه برنامههای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قرار داد و پس از تصمیمگیریها به فکر پیامدهای فرهنگی آنها افتاد. برعکس، فرهنگ و تربیت باید از نقطه آغاز سیاستگذاری مورد توجه باشد؛ یعنی هر تصمیم را با این پرسش نیز بسنجیم که چه انسانی میسازد و چه جامعهای را برای فردا شکل میدهد.
سالهاست از «ایران قوی» سخن میگوییم؛ از اقتصاد، علم، فناوری، تولید، امنیت و اقتدار. همه اینها برای ساختن کشوری قدرتمند ضروریاند، اما در پس همه آنها سرمایهای بنیادیتر وجود دارد: انسانی که قرار است این قدرت را بسازد، حفظ کند و در مسیر درست به کار گیرد.
ایران قوی، پیش از آنکه در کارخانه و دانشگاه و آزمایشگاه ساخته شود، در خانه، مدرسه و محیط تربیتی شکل میگیرد.
کشوری که انسانهای مسئول، امیدوار، خلاق، اخلاقمدار و برخوردار از احساس تعلق اجتماعی تربیت کند، در برابر دشواریها توان بازسازی و پیشرفت خواهد داشت. اما اگر از انسان غفلت کنیم، هیچ میزان از توسعه مادی نمیتواند خلأ سرمایه انسانی و اجتماعی را برای همیشه جبران کند.
از همین منظر، فرهنگ و تربیت یک حوزه در کنار سایر حوزهها نیست؛ زیرساخت همه آنهاست. اقتصاد به انسان توانمند و مسئول نیاز دارد؛ سیاست به شهروندی نیازمند است که تفاوت دیدگاه را تحمل کند و گفتوگو را با دشمنی اشتباه نگیرد؛ علم و فناوری به ذهن خلاق و پرسشگر نیاز دارد و حتی امنیت و انسجام اجتماعی، پیش از آنکه در ساختارهای رسمی شکل بگیرند، در شخصیت انسانها ساخته میشوند.
از سوی دیگر، تأکید همزمان بر فرهنگ و تعلیم و تربیت و حفظ انسجام اجتماعی در این پیام، قابل تأمل است. جامعه منسجم جامعهای نیست که همه در آن یکسان فکر کنند؛ جامعهای است که افراد بتوانند با وجود تفاوتها، یکدیگر را به رسمیت بشناسند و برای ساختن آیندهای مشترک کنار هم بمانند.
این مهارت، با بخشنامه ایجاد نمیشود؛ تربیت میشود.
کودکی که در خانه میآموزد دیگری را بشنود، نوجوانی که فرصت گفتوگو و انتخاب مسئولانه دارد و جوانی که احساس میکند در ساختن آینده کشور سهم دارد، هر یک بخشی از سرمایه اجتماعی آینده ایران هستند.
از این منظر، خانواده شاید کوچکترین واحد جامعه باشد، اما یکی از بنیادیترین کانونهای ساخت آینده آن است. تأکید رهبر معظم انقلاب بر نقش بانوان خانهدار نیز از همین زاویه اهمیت پیدا میکند. خانه فقط محل زندگی نیست؛ نخستین مدرسه انسان است. بسیاری از باورها و رفتارهایی که بعدها در جامعه ظهور میکنند، سالها پیش در فضای خانه شکل گرفتهاند.
بنابراین اگر برای ایران آینده برنامهریزی میکنیم، باید برای توانمندسازی خانواده در تربیت نسل آینده نیز برنامه داشته باشیم.
در کنار خانواده، معلم، استاد دانشگاه و حوزه نیز نقشی تعیینکننده دارند. نسل آینده فقط با کتاب و محتوای آموزشی تربیت نمیشود؛ رفتار و شخصیت کسانی که با او زندگی و کار میکنند نیز بخشی از تربیت اوست. یک معلم میتواند اعتمادبهنفس بسازد، یک مربی میتواند امید ایجاد کند و یک الگوی درست میتواند مسیر زندگی یک نوجوان را تغییر دهد.
در همین چارچوب، «روایت قدرت» نیز معنایی عمیقتر پیدا میکند. روایت قدرت فقط بیان دستاوردها نیست؛ روایت کردن تواناییهای واقعی یک ملت برای ساختن آینده است. ضعفها باید برای اصلاح دیده شوند و قوتها برای امید و حرکت روایت شوند. جامعهای که تنها ضعفهای خود را ببیند، گرفتار ناامیدی میشود و جامعهای که ضعفهایش را نبیند، گرفتار خودفریبی.
شاید امروز لازم باشد در کنار همه شاخصهایی که برای سنجش پیشرفت کشور داریم، یک پرسش اساسی را نیز جدی بگیریم:
ما در حال تربیت چه نسلی هستیم؟
نسلی که از آینده میترسد یا برای ساختن آن انگیزه دارد؟ تفاوت را تهدید میبیند یا فرصتی برای گفتوگو؟ خود را صرفاً دریافتکننده خدمات میداند یا در برابر جامعه احساس مسئولیت میکند؟
پاسخ این پرسشها، آینده بسیاری از شاخصهای دیگر کشور را تعیین خواهد کرد.
ایران قوی فقط کشوری نیست که قدرت بیشتری دارد؛ کشوری است که انسانهای قویتری تربیت میکند.
انسان قوی، انسانی است که میتواند دشواری را تحمل کند، مسئولیت بپذیرد، بیندیشد، گفتوگو کند، انتخاب کند، امید داشته باشد و نسبت به سرنوشت جامعه بیتفاوت نباشد.
از این رو، اگر «ایران هرچه قویتر» هدف ماست، باید بدانیم که این قدرت از انسان و خانواده و تربیت آغاز میشود.
کشورها را فقط با آنچه میسازند نمیتوان سنجید؛ باید دید چه انسانهایی برای فردای خود تربیت میکنند.
ایران قوی، پیش از آنکه ساخته شود، تربیت میشود.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید