دیپلماسیِ صندلی خالی؛ صدایی رساتر از حضور

یادداشت از حجت الاسلام حبیب عباسی؛ استاد حوزه علمیه قم

در عالم سیاست و روابط بین‌الملل، حضور در مجمع عمومی سازمان ملل و گفت‌وگوی بی‌واسطه با رهبران و ملت‌های جهان، همواره به عنوان یکی از ارکان دیپلماسی فعال و فرصتی طلایی برای بیان مواضع رسمی کشورها شناخته می‌شود. با این حال، تاریخ دیپلماسی نشان داده است که گاه «غیبت» و «عدم حضور»، بُرنده‌تر، رساتر و اثربخش‌تر از هر سخنرانیِ پُرحرارتی عمل می‌کند. به عبارتی، زمانی که کلمات در برابر حجم بی‌سابقه‌ای از جنایت کارکرد خود را از دست می‌دهند، این «دیپلماسیِ صندلی خالی» است که به یک کنشِ اعتراضیِ قدرتمند بدل می‌شود.

در شرایط کنونی که جمهوری اسلامی ایران آماج حملات و تجاوزات آشکار قرار گرفته و مجامع بین‌المللی در انفعالی شرم‌آور، خاصیت وجودی و مشروعیت خود را از دست داده‌اند، عدم شرکت رئیس‌جمهور در اجلاس نیویورک، نه یک عقب‌نشینی، بلکه یک «بایکوت دیپلماتیک» هوشمندانه و محاسبه‌شده است. این غیبتِ معنادار، کارکردهای استراتژیک چندگانه‌ای دارد:

نخست آنکه، جامعه جهانی و نهادهای مدعی صلح را با شوکِ ناشی از این اعتراضِ مدنی مواجه کرده و آن‌ها را نسبت به عواقب سکوتشان متنبه می‌سازد. دوم آنکه، از منظر اقتصاد سیاسی و در میانه بحران‌های منطقه‌ای، مانع از ایجاد تلاطمات هیجانی در بازارهای جهانی (به‌ویژه قیمت نفت) و تشدید روانی ابعاد جنگ می‌شود؛ چرا که حضور در قلبِ کشور متخاصم و مواجهه کلامیِ مستقیم، می‌توانست بهانه‌ای برای التهاب‌آفرینیِ بیشترِ بازارها به دست سوداگران بدهد. و در نهایت، با عدم اعزام هیئت‌های عریض و طویل سیاسی و رسانه‌ای (یا تقلیل آن به سطحی بسیار محدود)، عملاً ماشین پروپاگاندا و تبلیغات منفی آمریکا خلع سلاح می‌شود؛ دولتی که همواره می‌کوشد با حاشیه‌سازی، تحقیرِ دیپلماتیک و اعمال محدودیت‌های عامدانه در صدور روادید، روایتگریِ اصیل و مقتدرانه ایران را در هیاهوی رسانه‌ایِ خود غرق کند.

متنی که در ادامه می‌آید، با در نظر گرفتن همین ظرایف تنظیم شده است. این متن، نه صرفاً یک بیانیه، بلکه مانیفست و نامه رسمی انصراف رئیس‌جمهوری اسلامی ایران از حضور در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل است؛ سندی که می کوشد غیبت فیزیکی نماینده ایران را به حضوری کوبنده در افکار عمومی جهان تبدیل می‌کند.

متن پیشنهادی حجت الاسلام حبیب عباسی؛ استاد حوزه علمیه قم نسبت به انصراف ریاست محترم جمهوری از حضور و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم

عالی‌جنابان، رؤسای محترم دولت‌ها، و ملت‌های بیدار و آزاده جهان؛

با سلام و احترام،

چنان‌که مستحضر هستید، جمهوری اسلامی ایران طی یک سال گذشته، آماج تجاوزات آشکار و جنگ‌افروزی‌های کینه‌توزانه از سوی رژیم صهیونیستی و با حمایت و مشارکت مستقیم ایالات متحده آمریکا قرار داشته است. در نتیجه‌ی این اقدامات که نقض صریح موازین حقوق بین‌الملل و مصداق بارز جنایت علیه بشریت است، هزاران تن از شهروندان بی‌گناه ایرانی به خاک و خون کشیده شده‌اند. فجایع دردناکی نظیر حمله ددمنشانه به مدرسه «شجره طیبه» در شهرستان میناب که به شهادت ۱۶۸ دانش‌آموز دختر و معلم انجامید، و همچنین بمباران ورزشگاه لامرد که جان ده‌ها تن از زنان و شهروندان بی‌دفاع را گرفت، تنها گوشه‌ای از این کارنامه سیاه و جنایت‌بار است.

افزون بر این، در اقدامی که دهن‌کجی آشکار به معاهدات جهانی محسوب می‌شود، تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران ــ که همواره در چارچوب معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تحت نظارت مستمر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت داشته‌اند ــ هدف بمباران و حملات نظامی قرار گرفت.

در کمال تأسف، مجامع بین‌المللی در برابر این حجم از جنایات و نقض آشکار حاکمیت ملی ایران، به نظاره‌گرانی منفعل بدل شده و هیچ اقدام بازدارنده‌ای از خود نشان ندادند. این سکوت و بی‌عملی، گواه تلخ آن است که سازمان ملل متحد ــ نهادی که با هدف پاسداشت صلح، همبستگی ملت‌ها و ممانعت از ظلم و تجاوز بنا نهاده شد ــ کارکرد بنیادین خود را از دست داده و اعتبار آن نزد افکار عمومی جهان به شدت مخدوش شده است.

اینجانب به عنوان نماینده و رئیس‌جمهور ملت بزرگ ایران، با وجود رسالت و اشتیاق برای حضور در مجمع عمومی جهت تبیین مظلومیت و حقانیت مردم کشورم و رسوا ساختن ستم و تعدی ایالات متحده و هم‌پیمانانش، تصمیم به عدم شرکت در اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد گرفته‌ام. این تصمیم، اقدامی است در جهت اعتراض رسمی به روندهای ناعادلانه حاکم بر این سازمان، میزبانیِ دولتی که خود در جایگاه متجاوز قرار دارد، و همچنین اعمال محدودیت‌های غیرقانونی و کارشکنیِ عامدانه در صدور روادید برای هیئت دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران.

بی‌تردید، پژواک صدای مظلومیت و پیام صلح‌جویانه و حق‌طلبانه ملت ایران در حصار این محدودیت‌ها متوقف نخواهد شد و اینجانب مواضع و سخنان خود را از طرقی دیگر به سمع و نظر شما عالی‌جنابان و ملت‌های آزاده جهان خواهم رساند.

مسعود پزشکیان