مسئله فقط بیان مواضع نیست

یادداشت از اسماعیل بناییان – لرستان، الیگودرز

نقدی بر رویکرد رئیس‌جمهور در سازمان ملل

سخنرانی رئیس‌جمهور در مجمع عمومی سازمان ملل را می‌توان از دو زاویه بررسی کرد. بخش نخست، مواضعی بود که در دفاع از حقوق ملت ایران مطرح شد و بخش دوم، نوع مواجهه با موضوع مذاکره و تعامل با آمریکا.

در بخش نخست، اشاره به قربانیان و شهدای اخیر، دفاع از حقوق ایران در موضوع هسته‌ای، انتقاد از برخوردهای دوگانه کشورهای غربی و تأکید بر ضرورت تأمین امنیت برای همه کشورهای منطقه، از جمله محورهایی بود که در این سخنرانی مورد توجه قرار گرفت. با این حال، منتقدان معتقدند بیان چنین مواضعی در یک تریبون بین‌المللی، اساساً بخشی از مسئولیت و انتظار طبیعی از رئیس‌جمهور ایران است و نباید صرفِ طرح آنها را یک دستاورد ویژه تلقی کرد.

اما نقطه اصلی انتقاد، جایی است که موضوع مذاکره همچنان در ادبیات رییس دولت جایگاه پررنگی دارد.
نگارنده معتقد است، در شرایطی که میان تهران و واشنگتن بی‌اعتمادی عمیقی وجود دارد و مقام‌های آمریکایی مواضع تندی علیه جمهوری اسلامی اتخاذ کرده‌اند، تکرار پیام آمادگی برای مذاکره می‌تواند از سوی طرف مقابل به عنوان نشانه‌ای از تمایل ایران به ادامه گفت‌وگو تحت فشار تعبیر شود.
از این منظر، مسئله صرفاً مذاکره کردن یا مذاکره نکردن نیست، بلکه پرسش مهم‌تر این است که مذاکره با چه طرفی، بر سر چه موضوعی و از چه موضعی انجام شود.
بر همین اساس، انتظار می رفت رئیس‌جمهور در سخنرانی خود مرزهای روشن‌تری برای گفت‌وگو ترسیم کرده و بر این نکته تأکید کند که حقوق اساسی و منافع ملی ایران نمی‌تواند موضوع معامله یا امتیازدهی در مذاکرات باشد.
همچنین حضور رئیس‌جمهور در نیویورک، آن هم در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران از عملکرد آمریکا و برخی نهادهای بین‌المللی انتقاد جدی دارد، بخش دیگری از این انتقادات را به دنبال داشته است.
در چنین شرایطی، صرف حضور در تریبون سازمان ملل زمانی معنا پیدا می‌کند که همراه با مواضعی باشد که به‌طور شفاف استقلال تصمیم‌گیری ایران و خطوط قرمز کشور را نشان دهد.
در نهایت، پرسشی که مطرح است، فراتر از محتوای یک سخنرانی است: آیا سیاست خارجی ایران باید همچنان در چارچوب قواعد و زمین تعریف‌شده از سوی طرف مقابل دنبال شود، یا آنکه تهران باید چارچوب مستقلی برای مذاکره، تعامل و دفاع از منافع ملی خود تعیین کند؟
از سوی دیگر باتوجه به سخنرانی تند و بی شرمانه ترامپ خطاب به مردم ایران است که می توانست موضوع پاسخ دندان شکن رییس جمهور ایران به ترامپ باشد، که متاسفانه از این فرصت استفاده نشد .