تحلیل سه وجهی قدرت ملی مبتنی بر حضور مردم در برابر نظام سلطه

پیروزی و ایستادگی یک ملت در برابر قدرت های هژمونیک جهانی پدیده ای تک بعدی نیست که صرفا با محاسبات نظامی و اقتصادی قابل تبیین باشد بلکه بر سه پایه در هم تنیده استوار است مشروعیت حقوقی برآمده از اراده ملت، انسجام درونی و سرمایه اجتماعی و در نهایت بنیان های اعتقادی و فقهی که به این حضور پایداری می بخشد. غفلت از هر یک از این ابعاد راهبردهای دفاعی را ناکارآمد می سازد.
محور اول: تحلیل حقوقی و حاکمیتی
در نظام حقوق بین الملل معاصر اصل حاکمیت ملی و حق دفاع مشروع سنگ بنای روابط میان دولت هاست. با این حال این اصول حقوقی در خلا عمل نمی کنند و نیازمند پشتوانه ای عینی هستند. قدرت حقیقی یک دولت برای استناد به این حقوق و به کرسی نشاندن انها در عرصه بین المللی از میزان حمایت مردمی ان نشات می گیرد. حضور مردم در صحنه های مختلف سیاسی اجتماعی و دفاعی، به معنای تنفیذ مستمر حاکمیت و مشروعیت بخشی به تصمیمات کلان نظام است. این حمایت مردمی به منزله یک قدرت نرم عمل کرده و هزینه های هرگونه اقدام نظامی یا فشار سیاسی را برای قدرت های متخاصم به شدت افزایش می دهد‌. در واقع این ملت است که به کالبد حقوقی دولت روح می بخشد و ان را از یک ساختار صرفا قانونی به یک موجودیت قدرتمند و تاثیرگذار در معادلات جهانی بدل می کند.
محور دوم : تحلیل جامعه شناختی
از منظر جامعه شناسی سیاسی بقای یک سیستم در برابر فشارهای خردکننده خارجی به متغیری کلیدی به نام انسجام اجتماعی و تاب اوری ملی بستگی دارد. ابرقدرت ها اغلب با استفاده از جنگ روانی، تحریم های اقتصادی و ایجاد شکاف های داخلی سعی در فروپاشی جوامع از درون دارند در چنین شرایطی جامعه ای که از سرمایه اجتماعی بالایی برخوردار است و پیوندهای افقی و عمودی مستحکمی میان مردم و حاکمیت آن وجود دارد قادر است این فشارها را جذب و خنثی کند حضور یکپارچه مردم در بزنگاه های تاریخی نشانگر این است که هویت ملی و منافع جمعی بر منافع فردی و گروهی ارجحیت یافته و یک اراده جمعی برای مقاومت شکل گرفته است. این وحدت ملی یک سپر دفاعی، روانی و اجتماعی ایجاد می کند که نفوذ به ان به مراتب دشوارتر از عبور از مرزهای جغرافیایی است.
محور سوم : تحلیل فقهی و قرآنی
عمیق ترین و انگیزشی ترین لایه این تحلیل، ریشه در مبانی فقهی و قرآنی دارد. از این دیدگاه دفاع از کیان جامعه اسلامی و مقابله با سلطه بیگانگان نه یک انتخاب بلکه یک تکلیف شرعی و واجب عینی است. این تکلیف بر چندین اصل استوار است:
1 اصل نفی سبیل:
این اصل که از آیه شریفه وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا (نساء ۱۴۱) به معنای و خداوند هرگز برای کافران بر مومنان راهی برای سلطه قرار نداده است استخراج می شود. هرگونه پذیرش سلطه سیاسی اقتصادی و فرهنگی بیگانگان را حرام می داند و بر مسلمانان واجب می کند که در برابر هرگونه نفوذ و سلطه جویی قیام کنند این اصل یک مبنای اعتقادی مستحکم برای مقاومت دائمی در برابر قدرت های استکباری فراهم می کند
2 تکلیف جهاد دفاعی:
قرآن کریم به صراحت دستور به مقابله با متجاوزان می دهد وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (بقره ۱۹۰) یعنی در راه خدا با کسانی که با شما می جنگند بجنگید ولی از حد تجاوز نکنید این آیه ضمن مشروعیت بخشی به دفاع آن را یک وظیفه الهی در چارچوب اخلاق و عدم تجاوزگری تعریف می کند حضور مردم در این دفاع مشروع مصداق بارز عمل به این تکلیف الهی است.
3 لزوم آمادگی و بازدارندگی:
آیه شریفه وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ (انقال ۶۰) به معنای و هر آنچه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده بسیج کنید تا با آن دشمن خدا و دشمن خود را بترسانید یک راهبرد کلان را ترسیم می کند واژه قُوَّةٍ در این آیه مفهومی گسترده دارد و امروزه علاوه بر توان نظامی شامل قدرت اقتصادی علمی و مهمتر از همه قدرت وحدت و حضور مردمی می شود. بر این اساس بسیج عمومی و حضور مردم در صحنه خود یک ابزار قدرت و عامل بازدارنده است که دشمن را از فکر تهاجم باز می دارد.
4 اصل وحدت و اعتصام به حبل الله:
فرمان قران در آیه وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ (آل عمران ۱۰۳) یعنی همگی به ریسمان الهی چنگ زنید و پراکنده نشوید‌‌. زیربنای جامعه شناختی مقاومت را از منظر دین تبیین می‌کند این ریسمان الهی همان دین و ارزش های مشترک است که ملت را متحد میسازد و این وحدت خود بزرگترین سلاح در برابر دشمنان است.
در هم تنیدگی این سه محور نشان می دهد که قدرت واقعی یک ملت در برابر ابرقدرت ها از یک پیوند سه گانه میان مشروعیت حقوقی انسجام اجتماعی و تکلیف الهی نشات میگیرد. حضور مردم صرفا یک تاکتیک سیاسی یا یک پدیده جامعه شناختی نیست؛ بلکه ریشه در یک باور عمیق اعتقادی دارد که به آن معنا جهت و استقامت می‌بخشد. این همان قدرتی است که در محاسبات مادی قدرت های بزرگ نمی گنجد و معادلات را به نفع ملت های مومن و متحد تغییر می دهد.