امروز: 1405/04/25 ساعت : 03:12

تسلیم طلبی رمانتیک

تسلیم، مفهومی است که در کنار مفاهیمی همچون ترس، ضعف، شکست، خودباختگی، ناتوانی و همانند آن قرار دارد. از همین رو به ندرت می توان فرد یا گروهی را یافت که خود را تسلیم طلب بنامد. اما تسلیم طلبی، جریان فکری مهمی در تاریخ معاصر ایران بوده است که روشنفکران و سیاستمداران غربزده، از جمله مهمترین حاملان آن بشمار می آیند. مهمترین دشواری پیش روی تسلیم طلبان، مسأله توجیه است: چگونه می توان تسلیم طلبی را موجه نشان داد و به عبارت دیگر از آن قبح زدایی کرد؟
یکی از شیوه های اصلی برای توجیه تسلیم طلبی، فروتر انگاری یا خودتحقیری بوده است. برای مثال زمانی که رژیم پهلوی در صدد بود تا به دستور انگلیس و امریکا، مانع ملی شدن صنعت نفت شود، به همین شیوه متوسل شد و رزم آرا جمله معروف «ایرانی نمی تواند یک لولهنگ [آفتابه گلی] بسازد» را بیان کرد. شیوه «تحقیر برای تسلیم» بویژه در خصوص اخذ تمدن فرنگ نیز به شکل گسترده ای بکار گرفته می شد. جمله معروف تقی زاده که «ایرانی باید از فرق سر تا نوک پا غربی شود» نیز بیان دیگری از همان جمله رزم آراست. او با افتخار اعتراف می کند که نخستین نارنجک تسلیم در برابر تمدن غربی را انداخته است.
تسلیم طلبی از شکل های پیچیده تری نیز برخوردار بوده است. یکی از رایج ترین آنها، تسلیم طلبی رمانتیک است. در تسلیم طلبی رمانتیک، به منظور قبح زدایی از مفهوم تسلیم، کژتابی مفهومی مهمی صورت می گیرد و آن قهرمان سازی از تسلیم طلبان است. نمونه خیلی روشن آن، قهرمان سازی از محمدعلی فروغی است که کشور را برای چندین دهه در دام استعمار انگلیس و امریکا قرار دارد. در این رویکرد، به جای آنکه بر ضعف و فروتر انگاری ملت ایران تأکید کند، بر قدرت و برترانگاری دشمنان ملت ایران تمرکز می کند. بر این اساس، واقعیت اینگونه ترسیم می شود که ایران در آستانه نابودی به دست دشمنان قدرتمند است و ملت ضعیف ایران توان مقابله با آنها را ندارد. از اینروست که تنها راه نجات ایران، تسلیم است. و از آنجا که تسلیم شدن به معنای از دست دادن آبرو و اعتبار تسلیم شونده است، فردی که تسلیم می شود، قهرمانی تصویر می شود که آبرو و اعتبار خود را فدای حفظ و نجات ایران کرده است. لذا در چارچوب این کژتابی، تسلیم نیز همانند جنگ و مقاومت نیازمند شجاعت و حتی شهادت است.
امروز نیز اگر به صحنه آرایی تسلیم طلبان رمانتیک توجه شود، از همین رویکرد برای توجیه مذاکره با دولتی استفاده می شود که به اعتراف صریح خودش، هدفش از مذاکره چیزی جز تسلیم ایران نیست. در تسلیم طلبی رمانتیک، قبل از آنکه جنگی رخ دهد، قدرت نظامی آمریکا به شکل مبالغه آمیزی بزرگنمایی می شود و در میانه جنگ که معلوم می شود ملت ایران دست بالا را دارد، چشم را بر قدرت مردم، سرمایه های اجتماعی و توان دفاعی کشور می بندد. و گاه در این فروتر انگاری و خودتحقیری به قدری افراط می کنند که تجلی جمهوریت را در خیابان های شهر نیز نمی توانند مشاهده کنند و سخن از جمهوری ناپذیر بودن ایران می گویند.
ضدیت با مردم و ظرفیت های مردمی یکی از ویژگی های اصلی تسلیم طلبی است. در نظر آنان، ناجیان ایران، نه مردم ایران که طبقات سرمایه سالار هستند و تنها در پیوند با سرمایه سالاری جهانی است که امکان توسعه و پیشرفت وجود دارد.
نادیدن جمهوریت در ایران نشان می دهد که تسلیم طلبی از حیث بنیادهای نظری اش به شدت گرفتار غربزدگی است و تلقی اش از جمهوری منحصرا همان چیزی است که در غرب سکولار تعین یافته است، جمهوریتی که واقعیت آن چیزی جز الیگارشی و سرمایه سالاری نیست.
تسلیم طلبی رمانتیک، مرعوب نظم رو به افول استعماری است، و ظهور قدرت های جدید و نظم های جدید را بر نمی تابد. و با کژتابی واقعیت میدان، به بقای نظم سلطه گر کمک می کند.
مقاومت ملت ایران در جنگ رمضان، بطلان تمامی مفروضات تسلیم طلبان را آشکار ساخت. و نشان داد که می توان بزرگ ترین قدرت های نظامی جهان را به استیصال بکشاند. این واقعیتی است که به مذاق تسلیم طلبان خوش نمی آید، و تمام تلاش خود را برای کژتابی و وارونه سازی واقعیت خواهند کرد. آنچه می تواند ملت ایران را در این بزنگاه تاریخی پیروز میدان سازد، وحدت حول محور ولایت است که در این چهل و هفت سال از عمر انقلاب اسلامی، عامل پیروزی و عبور از تمام بحران ها بوده است.

محمدرضا طاهری

دکتر محمدرضا طاهری استاد علوم سیاسی و کارشناس حوزه های نظری در سیاست خارجی است؛ وی مترجم و نویسنده چند جلد کتاب از جمله «علیه لیبرالیسم» است

ثبت دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پیشنهاد و نظر شما در مورد این مطلب:

برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید

دیدگاه جدید

برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید

ℹ️

پیام سیستم