جهان در آشفتگی, ناچارها در خودباختگی

افزایش نرخ‌های بهره و اعتراضات گسترده به قیمت‌های انرژی؛ تبعات مواجهه با قدرت ایران برای دنیا هر روز سنگین‌تر می‌شود

واقعیتی که باید ناچارها ببینند و تسلیم تجویز نکنند

پس از رکوردزنی‌های قیمت بنزین و گازوئیل در آمریکا ناشی از خطای محاسباتی 9اسفند و هجوم به مردم ایران، جهش بازدهی اوراق قرضه و نزدیک شدن ذخایر استراتژیک نفت این کشور به کف عملیاتی، چهارشنبه، فدرال رزرو، نرخ بهره را نیز 0.25 واحد درصد افزایش داد؛ وارش که چندی پیش توسط ترامپ با هدف کاهش این نرخ منصوب شد، علت را صریحا این طور اعلام کرد که تورم به‌خوبی مهار نشده و جنگ در غرب آسیا موجی از افزایش قیمت‌ها را ایجاد کرده. جمعه نیز بانک مرکزی ژاپن تصمیمی مشابه گرفت و نرخ بهره به بالاترین سطح از 1995 رسید. دنیا حالا عواقب اقدام علیه ایرانی‌ها را عمیقا حس می‌کند؛ درست خلاف کوچک‌نمایی ناچارها در داخل از قدرت کشور با هدف تجویز نسخه تسلیم؛ غرب مستاصل به سردستگی ترامپ برای کنترل بازار، نیاز به یک تفاهم، گفتگو و یا حتی یک خوش‌وبش کوتاه و نمایشی در سازمان ملل دارد. مبادا با خطای محاسباتی ابزار خود را مقابل «محاصره» و «طرد اقتصادی» ضعیف کرده یا کنار بگذاریم.
 
چهارشنبه، فدرال رزرو آمریکا اعلام کرد نرخ بهره را 0.25 واحد درصد افزایش می‌دهد. علت را هم کوین وارش، رئیس این نهاد، بحران‌ها و جنگ اخیر در غرب آسیا و تورمی که به خوبی مهار نشده اعلام کرد. با این که او توسط ترامپ جایگزین جروم پاول شد تا همین نرخ را کاهش دهد؛ پاولی که درگیری اصلی‌اش با ترامپ که منجر به کنار گذاشتنش شد، همین افزایش نرخ بهره خصوصا در 2018 و 2019 بود؛ این چاهی است که حالا ترامپ با نشناختن قدرت ایران برای خود، مردم و متحدانش کند. اصرار او برای کاهش نرخ بهره به این علت است که بالابودن آن موجب کاهش رشد اقتصادی خواهد شد. اما فدرال رزرو برای کنترل تورم ناشی از افزایش قیمت نفت که با بسته‌ماندن تنگه هرمز و مسلط شدن یمنی‌ها بر باب‌المندب اوج گرفته، قاطعانه و بدون مخالف رای به افزایش نرخ بهره داد.
 
دو روز بعد و جمعه نیز بانک مرکزی ژاپن تصمیمی مشابه گرفت و نرخ بهره را با 0.25 واحد درصد افزایش داد تا به بالاترین سطح از سال 1995 تا کنون برسد؛ اقدامی که با کاهش تقاضا و گران‌شدن وام‌ها، موجب کند شدن رشد اقتصادی خواهد شد. علت اصلی این اقدام هم فشارهای تورمی ناشی از رشد قیمت نفت بوده. علاوه بر این افزایش نرخ بهره، افزایش قیمت انرژی متاثر از جهش قیمت نفت نیز فشار مضاعفی بر اقتصاد ژاپن وارد کرده؛ کشوری که بیش از 90% انرژی مصرفی خود را وارد می‌کند؛ حالا یارانه‌های پرداختی بر حامل‌های انرژی از جمله بنزین، جهش پیدا کرده؛ تا اثار مستقیم جهش قیمت‌های جهانی بر سفره مردم حذف شود اما آثار غیرمستقیم مانند هزینه‌های تولید و حمل و نقل کالا پابرجاست؛ یارانه بنزین که با هدف نگه داشتن قیمت بنزین روی 170ین طراحی شده بود، حالا رکورد زده و به 51ین در هر لیتر در ماه اخیر میلادی رسیده تا قیمت‌ها ثابت بماند. و به این ترتیب فشار سنگینی به بودجه دولت وارد شده.
 
تبعات مواجهه با قدرت ایران برای غرب به همین کشورها ختم نمی‌شود؛ رئیس کمیسیون اروپا با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ علیه ایران اعلام کرد: این درگیری تاکنون ۹۰ میلیارد یورو هزینه اضافی بابت واردات سوخت‌های فسیلی به اتحادیه اروپا تحمیل کرده است. تعرفه‌های تنظیم‌شده برق پرتغال هم برای ۷۷۹ هزار خانوار و کسب‌وکار کوچک از نهم مهرماه ۲.۷٪ افزایش می‌یابد. کسب‌وکارهای عادی امارات را نیز با افزایش هزینه تأمین مواد اولیه و مواد غذایی روبه‌رو کرده. سودان هم در ماه جاری میلادی با بحران کمبود سوخت و افزایش قیمت‌ها مواجه است.

هم‌چنین، سی‌ان‌ان گزارش داده معترضان در نقاط مختلف جهان، خشمگین از جهش سرسام‌آور قیمت سوخت و خاموشی‌های پیاپی، به خیابان‌ها آمدند؛ در سوریه، معترضان در یک بزرگراه پرتردد لاستیک آتش زدند. در گواتمالا، جاده‌ها را مسدود کردند. در پرتغال شماری از صاحبان کسب‌وکارهای محلی و کارگران در مقابل خانه نخست‌وزیر راهپیمایی کردند و فیلیپین هم شاهد اعتراضات گسترده بود.

در بحبوحه این جنگ وجودی علیه دشمنی که در جنگ نظامی مستاصل شده و رو به محاصره دریایی و آنچه “عملیات طرد اقتصادی” می‌نامد، آورده، رها کردن تنگه و تکرار خطای محاسباتی اسلام‌آباد حرکتی نیست که در تراز مردم ایران باشد. همان که زمزمه‌هایش در روزها و ماه‌های اخیر با ضعیف‌نمایی از وضعیت کشور شنیده می‌شد. رسولی مشاور سرتیم مذاکره‌کننده، دفاع و انتقام را هم‌وزن گرانی پوشکی قرار داد که افزایش قیمت آن قبل از جنگ رخ داده بود و این ضعیف‌نمایی با زاویه دیدهای مختلف از سوی رئیس مجلس، رئیس‌جمهور و برخی معاونان و مشاوران این دو تکرار شد؛ تا جایی که رهبری حکیم صراحتا پیام دادند و از آن در این شرایط نهی کردند.