حماسۀ حسینی

یک جهان نظاره‌گر تشییع رهبری فراتر از مرز های جغرافیایی

نجف اشرف چهارشنبه‌ای را پشت سر گذاشت که به‌سختی می‌توان برای آن مشابهی در تاریخ معاصر عراق یافت. از نخستین ساعات بامداد، سیل جمعیت از استان‌های مختلف عراق و دیگر کشورهای منطقه به سمت شهر امیرالمؤمنین(ع) روانه شد؛ مردمی که نه برای یک مراسم رسمی، بلکه برای وداع با رهبری آمده بودند که سال‌ها نام او با مقاومت، استقلال و ایستادگی در برابر سلطه‌طلبی گره خورده بود. تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب اسلامی، به صحنه‌ای کم‌نظیر از همبستگی ملت‌های منطقه تبدیل شد؛ صحنه‌ای که بسیاری آن را فراتر از یک آیین سوگواری و نمایش قدرت اجتماعی جبهه مقاومت ارزیابی کردند.
ازدحام کم‌سابقه در تمامی ورودی‌های نجف، کندی تردد در جاده‌های منتهی به شهر و حرکت هزاران نفر با پای پیاده، تنها بخشی از جلوه‌های این حضور گسترده بود. خیابان‌های نجف از شب گذشته سیاه‌پوش شده بودند؛ پرچم‌های عزا، بنرهای تسلیت و موکب‌هایی که در سراسر مسیر تشییع برپا شده بود، فضای شهر را به وداعی تاریخی بدل کرده بود. صدای نوحه‌خوانی، شعارهای حماسی و زمزمه‌های سوگوارانه در جای‌جای شهر طنین‌انداز بود و هر لحظه بر جمعیت عزاداران افزوده می‌شد.
مراسم با انتقال پیکر مطهر رهبر شهید به حرم مطهر حضرت امیرالمؤمنین(ع) وارد نقطه اوج خود شد. پیکر مطهر بر گرد ضریح علوی طواف داده شد، مقابل ایوان طلای حرم زیارت امین‌الله قرائت شد و سپس نماز بر پیکر اقامه گردید. این صحنه‌ها، در نگاه بسیاری از حاضران، پیوندی نمادین میان میراث علوی و راهی بود که رهبر شهید انقلاب در دهه‌های اخیر بر پایه آن، گفتمان مقاومت را در منطقه بنیان نهاده و تقویت کرده بود.
پس از پایان آیین‌های حرم علوی، کاروان تشییع در میان انبوه جمعیت از نجف به سمت کربلای معلی حرکت کرد. مسیر نجف تا کربلا، که همواره نماد حرکت عاشقان اهل‌بیت(ع) بوده است، این‌بار به صحنه بدرقه مردی تبدیل شد که میلیون‌ها نفر او را پرچمدار عزت امت اسلامی می‌دانستند. پیش از ورود پیکر مطهر، دسته‌های عزاداری در کربلا برپا شده بود و با ورود کاروان، حرم مطهر سیدالشهدا(ع) برای برگزاری مراسم استقبال و وداع، به‌طور موقت بسته شد. طواف پیکر مطهر در حرم حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و حضرت عباس(ع)، حلقه دیگری از این وداع تاریخی را رقم زد.
برآوردهای اولیه منتشرشده از سوی منابع عراقی، از حضور بیش از دو میلیون و سیصد هزار نفر تنها در مراسم نجف حکایت دارد؛ آماری که در صورت تثبیت، این مراسم را در زمره بزرگ‌ترین آیین‌های تشییع تاریخ معاصر منطقه قرار می‌دهد. اما اهمیت این اجتماع صرفاً در تعداد حاضران خلاصه نمی‌شود؛ آنچه بیش از هر چیز جلب توجه می‌کرد، تنوع قومی، ملی و مذهبی شرکت‌کنندگان و حضور گسترده مردم از شهرهای مختلف عراق در کنار زائران دیگر کشورها بود؛ حضوری که از پیوندی عمیق‌تر از روابط سیاسی میان ملت‌های منطقه حکایت داشت.
این مراسم، در عین حال، حامل پیامی روشن نیز بود. در شرایطی که طراحان فشارهای نظامی، امنیتی و سیاسی طی سال‌های گذشته تلاش کرده بودند با حذف فرماندهان و رهبران جبهه مقاومت، انسجام این جریان را متزلزل کنند، تصاویر نجف و کربلا روایت دیگری را به نمایش گذاشت. حضور میلیونی مردم نشان داد سرمایه اصلی این جبهه نه صرفاً در ساختارهای نظامی یا سیاسی، بلکه در پشتوانه اجتماعی و اعتقادی آن نهفته است؛ پشتوانه‌ای که با شهادت رهبران از میان نمی‌رود، بلکه در بسیاری موارد، به عاملی برای انسجام بیشتر تبدیل می‌شود.
از این منظر، تشییع رهبر شهید انقلاب را نمی‌توان صرفاً یک مراسم سوگواری دانست. این آیین، نمایش دوباره پیوند میان ملت‌های ایران و عراق، بازخوانی هویت مشترک امت اسلامی و تجدید بیعت مردمی با گفتمانی بود که استقلال، مقاومت و مقابله با سلطه را محور خود قرار داده است. از صحن علوی تا بین‌الحرمین، پیام واحدی در میان امواج جمعیت به چشم می‌خورد؛ اینکه شهادت، پایان یک راه نیست و اجتماعی که در نجف و کربلا شکل گرفت، بیش از آنکه روایت وداع باشد، روایت استمرار راهی است که با خون شهیدان زنده مانده و با اراده ملت‌ها ادامه خواهد یافت.