دشمن صمیمی

دشمن صمیمی، دشمنی است که وارد ذهن شده است و بر آن سلطه یافته است؛ دشمنی که جنایت هایش دیده نمی‌شود، تحقیرش نادیده گرفته می شود و دشمنی اش توسط قربانی توجیه می شود. دشمن صمیمی کسی است که برای قربانیانش رویاهایی می سازد تا در خدمت منافعش باشد، از دست رویاهایی که آن بازیگر در جشنواره ونیز برایش اشک می ریزد.

آشیس ناندی، متفکر معاصر هندی، در کتاب «دشمن صمیمی» نشان می‌دهد که استعمار مدرن صرفاً تحمیل یک نظم سیاسی یا اقتصادی نیست، بلکه ایجاد یک وضعیت ذهنی نیز هست. استعمار زمانی عمیق و پایدار می‌شود که سلطه‌گر بتواند نوعی «فرودستی فرهنگی و روانی» ایجاد کند، به گونه ای که جامعه تحت سلطه به تدریج جهان را با عینک سلطه‌گر ببیند.

جشنواره های غربی معمولاً به عروسک های خیمه شب بازی خود در شرق پاداش می دهد. و از اینرو یکی از بهترین مکان هایی است که می توان به خوبی نمایشی پرزرق و برق از استعمار ذهنی و ذهنیت استعمارزده را مشاهده کرد. نمایش خانم بازیگر در جشنواره ونیز، یکی از همین نمونه هاست. البته اشک های وی ممکن است واقعی باشد، چرا که او واقعیت را با چشم و ذهن استعماری می بیند و اولویت های او اولویت های استعماری است و مفاهیم را در معنایی بکار می برد که استعمار تعیین کرده است.

برای مثال مفهوم «آزادی» را در نظر بگیرید: در ذهنیت استعمارزده، وقتی از حق آزادی سخن گفته می شود، به آزادی های فردی نظیر آزاد بودن نوع پوشش تقلیل داده می شود و بر آزادی های اساسی و بنیانی، مثل آزادی یک ملت از سلطه بیگانه و رهایی از زیاده خواهی های استکباری اولویت پیدا می کند.

در ذهنیت استعمارزده‌ی عروسک های خیمه شب بازی نظام سلطه نمی توان آزادی را چنان بکار گرفت که علیه منافع اربابان استعمارگر باشد. این امر موجب می شود که مفاهیمی چون حق و آزادی به خوارترین و مبتذل ترین شکل ممکن بکار گرفته شود، به گونه ای که تلاش بازیگر برای القای یک تراژدی غم انگیز به ایجاد یک کمدی رقت انگیز انجامیده است.

تنها با زبان استعماری می توان رویای یک ملت را کوچک و حقیر ساخت و حق تعیین نوع لباس را بر حق تعیین سرنوشت یک ملت اولویت داد. با زبان استعماری است که باید به چیزهای کوچک مشغول شد تا چیزهای بزرگ از شما گرفته شود؛ و این زبان استعماری است که دست ما را در برابر استعمار می بندد و دست استعمار را در غارت منابع کشور باز می گذارد.

ذهنیت استعمارزده به شکل بی رویه ای از مفهوم حقوق بشر استفاده می کند، اما این حقوق نه شامل بچه های مدرسه میناب می شود، و نه کودکان لامرد. و هر چند که این حقوق را به انسان به ماهو انسان نسبت می دهند، اما اگر اهل غزه یا لبنان باشی از آن محروم هستی. زبان استعماری مفهوم حقوق بشر را نیز همانند آزادی به نحوی بکار می گیرد که جنایت های استعماری پنهان بماند. از اینروست که مقابله با استعمارزدگی در ذهن و زبان، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای رهایی از سلطه استعماری است.