عملیات شکست حماسی

تیتر یک روزنامه آلمانی هندلز بلات از حقیقت میدان

گزارشی که روزنامه آلمانی «هندلزبلات» منتشر کرده، نشان می‌دهد دو هفته پس از آغاز جنگ، نه‌تنها نشانه‌ای از پایان درگیری دیده نمی‌شود بلکه دامنه بحران نیز رو به گسترش است. در حالی که هدف نهایی این جنگ هنوز روشن نیست، تحلیلگران نسبت به پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی آن هشدار می‌دهند. دولت آلمان دو سناریوی احتمالی را مطرح کرده است: یا جنگ در زمانی نسبتاً کوتاه مهار می‌شود یا ایالات متحده در نهایت با وضعیتی آشفته از منطقه عقب‌نشینی خواهد کرد. در همین حال جوزف استیگلیتز، اقتصاددان آمریکایی و برنده جایزه نوبل اقتصاد، این وضعیت را چنین توصیف کرده است: «ترامپ یک نارنجک دستی به اقتصاد جهانی پرتاب کرده است.»
در این میان، دونالد ترامپ در سخنرانی خود در یک مرکز لجستیکی در شهر هبرون در ایالت کنتاکی تلاش کرد حمله به ایران را موفقیت‌آمیز جلوه دهد. او مدعی شد که آمریکا در این جنگ پیروز شده و حتی گفت نتیجه در همان ساعات نخست مشخص شده است. با این حال تأکید کرد که عملیات همچنان ادامه دارد، اما نه به دلیل طولانی شدن جنگ بلکه برای «تکمیل مأموریت».
با گذشت زمان، این روایت پیروزی با اظهارات متناقض مقام‌های آمریکایی همراه شد. ترامپ پیش‌تر گفته بود جنگ «تقریباً به پایان رسیده است»، اما هم‌زمان تأکید کرده بود که عملیات ادامه دارد زیرا «هنوز به اندازه کافی پیروز نشده‌ایم». تنها چند ساعت بعد، پیت هگست وزیر دفاع آمریکا اعلام کرد که بزرگ‌ترین موج حملات در راه است و نبرد «تازه آغاز شده است». این تضاد در روایت‌ها باعث شده است حتی در داخل آمریکا نیز سردرگمی درباره مسیر جنگ افزایش یابد.
در مجموع، روایت اولیه‌ای که با زبان پیروزی مطرح شد اکنون با واقعیت‌های پیچیده جنگ و اقتصاد جهانی فاصله گرفته است. جنگ با ایران هم نشان داد که شیوه ترامپ محدودیت‌های خودش را دارد و چه هزینه‌ای به اقتصاد جهانی تحمیل می‌کند. ترامپ علیرغم ادعاهایش همچنان در پیچ‌وخم این بحران گرفتار به نظر می‌رسد و مشخص نیست این مسیر در نهایت به چه نتیجه‌ای خواهد رسید؛ نتیجه‌ای که حتی ممکن است برخلاف اهداف اعلام‌شده او باشد. هم‌زمان داده‌های اقتصادی جهانی نشانه‌هایی از فشار شدید بر بازارها را نشان می‌دهد؛ وضعیتی که برخی تحلیلگران آن را نشانه یک شکست بزرگ اقتصادی می‌دانند.
در همین زمینه، گزارش‌های مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی هشدار می‌دهد که حتی اگر شدت درگیری نظامی کاهش یابد، جنگ اقتصادی می‌تواند تشدید شود و اعتبار چتر دفاعی ایالات متحده را زیر سؤال ببرد. بر اساس این گزارش‌ها، از زمان آغاز جنگ، ایران عملاً تردد تجاری از تنگه هرمز را متوقف کرده و گزارش‌هایی از مین‌گذاری این گذرگاه حیاتی منتشر شده است؛ مسیری که روزانه بخش بزرگی از نفت، کودهای نیتروژنی و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند.
بازار انرژی نیز نشانه‌های آشکار این تنش را نشان می‌دهد. قیمت نفت تنها در یک هفته بین ۷۷ تا ۱۱۹ دلار در هر بشکه نوسان داشته است؛ سطحی از بی‌ثباتی که تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری را مختل می‌کند. هم‌زمان مصرف‌کنندگان آمریکایی افزایش قیمت سوخت را در جایگاه‌های بنزین احساس می‌کنند و بازارهای مالی آمریکا از آغاز جنگ هزاران امتیاز از دست داده‌اند. افزایش هزینه‌های بیمه حمل‌ونقل، تغییر مسیر کشتی‌ها، لغو قراردادها و کاهش اعتماد سرمایه‌گذاران از دیگر پیامدهای این بحران است.
تحلیلگران همچنین به سه پیامد مهم اشاره می‌کنند: نخست، زیر سؤال رفتن اعتبار چتر امنیتی آمریکا در خلیج فارس که پایه نظام «پترو دلار» بوده است. دوم، سرایت اختلال‌ها به متحدان مهم آمریکا مانند ژاپن و کره جنوبی که بخش بزرگی از انرژی خود را از خلیج فارس تأمین می‌کنند و اکنون با کمبود برخی مواد حیاتی در صنایع پیشرفته روبه‌رو شده‌اند. سوم، افزایش قیمت نفت که می‌تواند به سود روسیه تمام شود و مزیتی در اختیار رقبای آمریکا قرار دهد.
در همین حال، برخی تحلیلگران در نشریه «اکونومیست» هشدار داده‌اند که اگر تنگه هرمز تا پایان ماه بسته بماند، قیمت نفت ممکن است به ۱۵۰ تا حتی ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد؛ سناریویی که می‌تواند شوکی سنگین به اقتصاد جهانی وارد کند و دامنه پیامدهای این جنگ را بسیار فراتر از میدان نبرد گسترش دهد.