در سوگ درگذشت عالمی بزرگ و فقیه گرانقدر
«الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَیْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ»
خبر ارتحال مرجع عالیقدر جهان تشیع، فقیه اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام)، حضرت آیتاللهالعظمی حاج سید موسی شبیری زنجانی (قدسالله سرهالشریف)، جهان اسلام و حوزههای علمیه را در اندوهی عمیق و جبرانناپذیر فرو برد. دفتر معظمله با صدور بیانیهای، عروج ملکوتی این استوانه فقاهت، تحقیق و اخلاق را رسماً اعلام کرد؛ ضایعهای سترگ که ثلمهای جبرانناپذیر در پیکره معارف دینی و حوزههای علمیه به شمار میرود. عمر بابرکت و حیات طیبه این فقیه پارسا، سرشار از ژرفاندیشی، مجاهدت علمی بیوقفه، صیانت مخلصانه از کیان مذهب حقه جعفری و دلسوزی پیوسته برای عموم مؤمنان بود.
ولادت و اصالت خاندانی
آیتاللهالعظمی سید موسی حسینی شبیری زنجانی در هشتم ماه مبارک رمضان سال ۱۳۴۶ هجری قمری (مصادف با دهم اسفند ۱۳۰۶ شمسی)، سه ماه پس از مهاجرت والد جلیلالقدرشان به شهر مقدس قم، در جوار بارگاه نورانی حضرت فاطمه معصومه (سلاماللهعلیها) دیده به جهان گشود و به برکت حریم مطهر، «موسی» نام گرفت.
ایشان در خاندانی پرورش یافت که مهد علم، طهارت و تقوا بود. والد ماجد ایشان، حضرت آیتاللهالعظمی حاج سید احمد حسینی زنجانی (قدسسره)، از فقیهان متبحر و متخلق روزگار بود که احاطه شگفتانگیز او بر ابواب گوناگون فقه، اعجاب شخصیتهای بزرگی چون آیتاللهالعظمی اراکی را برمیانگیخت. مرحوم سید احمد زنجانی انسانی سلیمالنفس، متوکل، گریزان از مقدّسمآبی، برخوردار از روشنبینی اجتماعی و شیفته خاندان عصمت بود. وی سالها امامت جماعت حرم حضرت معصومه (س) و مدرسه فیضیه را بر عهده داشت و پس از عمری خدمت و تألیف قریب به ۶۰ اثر فاخر، در ۲۹ رمضان ۱۳۹۳ ق دار فانی را وداع گفت. در اواخر عمر شریف والد، امامت جماعت فیضیه و آستان مقدسه به فرزند دانشمندش، آیتالله سید موسی شبیری واگذار شد.
بالندگی علمی و اساتید بارز
آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی دروس حوزوی را در سالهای ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ هجری قمری آغاز نمود و سطوح عالیه را با استعدادی کمنظیر ظرف سه تا چهار سال به پایان رساند. ایشان در عنفوان جوانی بهعنوان کمسنترین شاگرد، در درس خارج آیتاللهالعظمی سید صدرالدین صدر حاضر شد و مورد توجه علما و فضلا قرار گرفت.
ایشان سپس مبانی اجتهادی خود را پای درس دو استوانه بزرگ حوزه قم تکمیل و تثبیت کرد: ۱. فقیه محقق آیتاللهالعظمی بروجردی (قدسسره): بهرهگیری از مباحث اصول و ابواب غصب، اجاره و صلاة در محضر زعیم حوزه. ۲. عالم دقیقالنظر آیتاللهالعظمی سید محمد محقق داماد (قدسسره): ملازمت نزدیک به یک دوره کامل اصول و بیش از ۲۱ سال تلمذ مستمر در ابواب طهارت، صوم، خمس، حج و صلاة.
ایشان علاوه بر حوزه قم، برای چشیدن از سرچشمه کهن حوزه علمیه نجف اشرف، دو نوبت در سالهای ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ هجری قمری به عراق سفر کرد و در حلقههای درسی بزرگانی چون آیات عظام سید عبدالهادی شیرازی (کتاب الصلاة)، سید محسن حکیم (کتاب الحج) و سید ابوالقاسم خویی (فقه و اصول) حضور یافت و با اندوختهای سرشار از دقت و درایت رجالی و متنی به قم بازگشت.
کرسی تدریس و شاگردپروری
آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی بیش از چهار دهه عهدهدار کرسی تدریس خارج فقه و اصول بود. مباحثات ایشان ابتدا با «کتاب الحج» در دوران حیات مرحوم محقق داماد آغاز شد و پانزده سال بر محور عروةالوثقی و شرائعالاسلام تداوم یافت. سپس تدریس ابواب خمس، اجاره، نکاح، صوم، اعتکاف، بیع و مضاربه و اصول فقه، مجمع فضلا و نخبگان حوزوی گشت؛ محفلی که خروجی آن پرورش دهها مجتهد، مدرس و پژوهشگر تراز اول حوزه بود.
ویژگیهای اساسی مکتب علمی و اجتهادی
روش تدریس و تحقیق معظمله یکی از دقیقترین، فنیترین و مستندترین مکاتب اجتهادی معاصر به شمار میرود. ویژگیهای بنیادین روش استنباطی ایشان عبارت بودند از:
- مراجعه به نصوص دستاول و پرهیز از منقولات: با اتکا به وصیت صاحب «کشفاللثام»، ایشان همواره معتقد بود تسامح در نقل اقوال دیگران فراوان است؛ از اینرو باید به اقوال قدما در مصادر اصیل و خطی رجوع نمود.
- تحقیق همهجانبه و تطبیق اصولی: احاطه به کتب استدلالی شیعه و اهل سنت، سنجش وجوه محتمل، حل ناسازگاریها با جمع عرفی و طرح مباحث نوین اصولی مانند تفاوت حکمت و علت، فرق اطلاق لفظی و مقامی، انحلال خطابات قانونی و احکام ادوات عموم در بستر فقه.
- جامعنگری در فقه الحدیث و سیاق: پرهیز از تجزیه روایات؛ چرا که تقطیع احادیث موجب کجفهمی قراین، عمومات، مخصصات یا حمل امر بر استحباب بهواسطه سیاق میشود.
- جستوجوی فراگیر روایات: تتبع در تمامی ابواب جوامع حدیثی فراتر از عناوین صوری کتب، بر اساس واقعگرایی در آمار روایات و بررسی پدیده «نقل به معنا».
- مکتب درخشان درایه، رجال و نسخهشناسی: بهرهگیری اعجابآور از متون دستنویس کتب اربعه (بهویژه تهذیب و استبصار) و تطبیق آنها با چاپهای موجود، واکاوی احوال راویان، تسلط بر تبارشناسی، تاریخ، انساب و تراجم، و بهکارگیری فناوری و فهارس معجم لفظی.
- تحقیق در آیاتالاحکام و مفردات لغوی: استنباط معانی حقیقی واژگان بر اساس موارد استعمال بیعنایت، و مشورت با کارشناسان خبره جهت احراز موضوعات مستحدثه.
- مبنای تقریر در اجماع: نقد نظریه حدس در حجیت اجماع، و استناد به اجماع امامیه و حتی عدم انکار از سوی معصوم در فتاوای فقهای معاصر ائمه به عنوان دلیل اعتبار و امضا.
بازنشر پیام تاریخی ایشان در پی شهادت رهبر شهید انقلاب
در روز گذشته بسیاری از رسانه ها بخشی از پیام ایشان در پی شهادت رهبری شهید انقلاب اسلامی را منتشر نمودند که نشان از ارتباط عمیق و مستمر ایشان با انقلاب اسلامی بود؛ در این بریده پیام آمده بود:
«هرگز تصور نمیکردم روزی را درک کنم و شاهد شهادت مظلومانه و مقتدرانه رفیق دیرینم، سیدعلی باشم؛ عزیز و دوست هشتادسالهای که همچون امیرالمؤمنین (ع) و حسین بن علی (ع) در ماه مبارک رمضان به همراه فرزند و کودکانش به دست شقیترین دشمنان، یعنی صهیونیستهای جنایتکار، به فیض عظمای شهادت نائل آمد. شهادتی که در میان علمای اسلام کمنظیر است و این اندوه جانکاه، جز با نابودی کامل اسرائیل و تحقق رجعت آن سید حکیم در پرتو ظهور حضرتت، التیام نمییابد. اینجانب در حالی که در حرم ملکوتی امام رضا (ع) داغدار بودم، خبر انتخاب حضرت آیتالله امام سید مجتبی حسینی خامنهای از سوی خبرگان محترم رهبری، مرا تا حدی تسکین داد.»
شاید به ذکر است که حضرت آیت الله مجتبی خامنه ای رهبر عزیز انقلاب نیز شاگرد برخی از مباخث ایشان بودند اند
منشور اخلاقی و رهنمودهای سلوکی
حیات زاهدانه و بیانات نورانی آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی سرشار از نکات تربیتی و بصیرتافزا بود که راهگشای طلاب و عموم شیعیان است:
۱. اخلاص؛ ضامن بقای امور: ایشان بارها راز ماندگاری حوزه علمیه قم در عصر اختناق رضاخانی را در اخلاص مؤسس آن، مرحوم شیخ عبدالکریم حائری، دانسته و تأکید میکردند تبلیغ و عمل باید صرفاً برای خدا، رسول و مکتب اهلبیت باشد.
۲. رفتار شایسته، آیینه مکتب: رفتار حوزویان و مبلغان باید تبلور کلام امام صادق (ع) باشد تا مایه زینت مذهب گردد، نه موجب وهن و گریز جامعه.
۳. حاکمیت دین در بطن زیست اجتماعی: دین نباید در حاشیه زندگی فردی باشد. ایشان حتی برنامهریزی برای تسهیل عبادات جمعی نظیر ماه رمضان و تعدیل ساعات کاری را از وظایف حکومتها در راستای حیات دینی جامعه میشمردند.
۴. تفریح روحی با انس به سیره علما: ایشان مطالعه احوال بزرگان و دانشمندان دین را بهترین تفریح معنوی، عامل ارتقای نفس و گزینش همنشینان پارسا میدانستند.
۵. خدمت به مردم؛ ادای حق ولایت: هر نوع خدمت و گرهگشایی از گرفتاریهای مردم در کشور شیعی را خدمت مستقیم به ساحت مقدس اهلبیت عصمت میخواندند.
۶. دعا در حق مؤمنان: تأکید مداوم بر همبستگی معنوی و لزوم دعای خیر طلاب برای یکدیگر، ملت و امنیت کشور تا مشمول استجابت الهی گردد.
۷. پرهیز جدی از مال شبههناک و حرام: یادآوری مقدر بودن رزق حلال و هشدار نسبت به آثار تباهکننده مال حرام در سقوط معنوی انسان و عقوبت سخت اخروی آن.
ارتحال این فقیه متبحر، عالم بصیر و مرجع پارسا، ثلمهای عمیق بر پیکره فقاهت اصیل شیعی است. روان پاکش در اعلا علیین با اولیای طاهرین محشور و یادش همواره در صفحه تاریخ حوزههای علمیه جاودان خواهد ماند.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید