نبود حمایت طی۳ سال قبل

قائم‌مقام انتشارات حماسه یاران گفت: کیفیت کاغذ ایرانی در برخی موارد با استانداردهای مورد انتظار ناشران هم‌خوانی نداشت و همین مسئله موجب نارضایتی چاپخانه‌ها و گاهی مخاطبان می‌شد. به گزارش خبرنگار مهر، در سال‌های اخیر، صنعت نشر با مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و اقتصادی مواجه بوده که در میان آن‌ها، مسئله تأمین کاغذ جایگاهی محوری یافته است. افزایش مستمر قیمت‌ها، وابستگی قابل توجه به واردات، نبود برنامه‌ریزی منسجم و همچنین ابهام در شیوه تخصیص یارانه‌ها، موجب شده کاغذ از یک کالای اولیه به عاملی تعیین‌کننده در فرایند تولید و عرضه کتاب تبدیل شود. در شرایطی که شماری از ناشران ناگزیرند نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کنند، گروهی دیگر همچنان متکی به حمایت‌های دولتی هستند؛ حمایت‌هایی که به باور برخی فعالان این حوزه، نه‌تنها راهکاری پایدار ارائه نکرده بلکه به بروز نابرابری در دسترسی به منابع رسیده است. افزون بر این، نبود سیاست‌گذاری جامع و هماهنگ میان دستگاه‌های مسئول، مسئله کاغذ را به چالشی مداوم برای صنعت نشر تبدیل کرده است.
طی سه سال گذشته اقدام حمایتی مستمری مشاهده نشده است
در همین راستا، برای واکاوی دقیق‌تر وضعیت موجود و بررسی دغدغه‌های ناشران، با قائم‌مقام انتشارات حماسه یاران، به گفت‌وگو نشستیم. مرتضی اخوی، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت تأمین کاغذ در این مجموعه اظهار کرد: روند تأمین کاغذ در انتشارات بر اساس نیاز تولید انجام می‌شود. هر زمان که کتاب‌های در حال توزیع رو به اتمام باشند یا عناوین جدیدی برای چاپ آماده شود، اقدام به خرید کاغذ می‌کنیم. به‌طور متوسط مصرف ماهانه ما بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ بند است و همین میزان، برنامه‌ریزی مالی و تولیدی مجموعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. وی درباره اقدامات حمایتی دولت در سال‌های اخیر افزود: پس از اجرای طرح توزیع کاغذ دولتی در اواخر دولت دوازدهم و اوایل دولت سیزدهم، طی سه سال گذشته اقدام حمایتی مشخص و مستمری در حوزه تأمین کاغذ مشاهده نشده است. آن طرح نیز به‌صورت مقطعی اجرا شد و استمرار نداشت؛ در نتیجه نتوانست تأثیر پایدار و بلندمدتی بر ثبات بازار بگذارد.
کیفیت کاغذ ایرانی با استانداردها همخوان نیست
اخوی در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از کاغذ داخلی تصریح کرد: در مقطعی که کاغذ مازندران با قیمت مناسب و شرایط توزیع قابل قبول عرضه می‌شد، از تولید داخلی استفاده می‌کردیم. با این حال، کیفیت کاغذ ایرانی در برخی موارد با استانداردهای مورد انتظار ناشران هم‌خوانی نداشت و همین مسئله موجب نارضایتی چاپخانه‌ها و گاهی مخاطبان می‌شد. کیفیت کاغذ در فرآیند چاپ، صحافی و حتی رضایت نهایی خواننده نقش تعیین‌کننده دارد و هرگونه ضعف در این بخش، مستقیماً بر اعتبار ناشر اثر می‌گذارد. قائم‌مقام انتشارات حماسه یاران درباره وضعیت فعلی بازار کاغذ نیز اظهار کرد: از نظر تأمین و دسترسی، در حال حاضر کمبود جدی در بازار وجود ندارد، اما مشکل اصلی قیمت است. نرخ کاغذ در ماه‌های اخیر با افزایش چندبرابری مواجه شده که به‌نظر می‌رسد ناشی از کمبود ارز و محدودیت در واردات باشد. این افزایش قیمت، هزینه تمام‌شده تولید کتاب را به شکل محسوسی بالا برده است. وی مهم‌ترین چالش ناشران در این حوزه را نوسان شدید قیمت دانست و گفت: بی‌ثباتی نرخ‌ها امکان برنامه‌ریزی دقیق برای چاپ‌های بعدی یا انتشار عناوین جدید را دشوار کرده است. وقتی قیمت کاغذ در بازه‌های کوتاه‌مدت تغییر می‌کند، محاسبه قیمت پشت جلد و مدیریت سرمایه در گردش نیز با مشکل مواجه می‌شود.
حذف کاغذ یارانه‌ای ناشران را تحت فشار گذاشته
اخوی در خصوص تفاوت کاغذ بازار آزاد و کاغذ یارانه‌ای توضیح داد: در حال حاضر کاغذ یارانه‌ای عملاً در اختیار ناشران قرار نمی‌گیرد؛ اما در دوره‌ای که این نوع کاغذ توزیع می‌شد، تفاوت قیمتی آن با بازار آزاد قابل توجه بود و از نظر کیفیت نیز مشکل خاصی گزارش نمی‌شد. حذف این سازوکار حمایتی، فشار بیشتری بر ناشران وارد کرده است. وی با اشاره به پیامدهای افزایش هزینه‌ها بر روند تولید کتاب افزود: در ماه‌های اخیر ناچار شده‌ایم تیراژ برخی عناوین را کاهش دهیم و در مواردی برای کنترل هزینه‌ها به سمت چاپ دیجیتال حرکت کنیم. این تغییر، هرچند بخشی از فشار مالی را کاهش می‌دهد، اما در بلندمدت می‌تواند بر ساختار تولید و قیمت نهایی کتاب تأثیرگذار باشد. قائم‌مقام انتشارات حماسه یاران درباره وضعیت تخصیص کاغذ یارانه‌ای نیز گفت: بر اساس اطلاعات موجود، در حال حاضر توزیع مشخص و فراگیری در این زمینه انجام نمی‌شود. اگر هم تخصیصی صورت می‌گیرد، اطلاع‌رسانی شفافی درباره آن وجود ندارد و آمار دقیقی در دسترس ناشران قرار نگرفته است.