نویسنده: ایمان محمدی، مسئول میز یمن اندیشکده مرصاد
ایمان محمدی، مدیر میز یمن اندیشکده مرصاد، در صد و پنجاهوچهارمین جلسه «حکمت سیاسی اسلام در قرآن» با تشریح آخرین تحولات میدانی یمن، این کشور را یکی از پیچیدهترین پروندههای جبهه مقاومت دانست و گفت: برای فهم تحولات یمن نمیتوان صرفاً به آنچه در رسانهها بازنمایی میشود اکتفا کرد؛ چراکه در پسِ ظاهر تحولات، شبکهای درهمتنیده از بازیگران داخلی، منطقهای و جهانی با منافع و محاسبات متفاوت وجود دارد.
وی با اشاره به دشواری تحلیل رفتار انصارالله افزود: بسیاری از پرسشها درباره چرایی پیشروی یا توقف نیروهای انصارالله، زمانی پاسخ داده میشود که ساختار قدرت و پیچیدگیهای اجتماعی یمن مورد توجه قرار گیرد. به گفته محمدی، در یمن سه ضلع اصلی قدرت شامل دولت، قبایل و مذهب وجود دارد و هر کنش سیاسی یا نظامی مهم، برای موفقیت نیازمند پشتوانه دستکم یکی از این اضلاع است.
محمدی با اشاره به تلاش علی عبدالله صالح برای دور زدن قدرت سنتی قبایل و مذهب در یمن، به تشکیل حزب «کنگره مردمی» یا «المؤتمر الشعبی العام» اشاره کرد و گفت این حزب با ماهیتی سکولار و ملیگرا، تلاش داشت ساختار قدرت اجرایی کشور را از دو ضلع دیگر مستقل کند. به گفته وی، پس از تحولات سال ۲۰۱۴ و انقلاب ۲۱ سپتامبر، بخشی از نیروهای این حزب در کنار انصارالله باقی ماندند و به همین دلیل باید میان «انصارالله» و «دولت صنعا» تمایز قائل شد؛ هرچند این دو در ساختار کنونی یمن در کنار یکدیگر قرار دارند.
مدیر میز یمن اندیشکده مرصاد با تشریح وضعیت جغرافیایی این کشور گفت حدود ۸۵ درصد جمعیت یمن در بخش غربی کشور متمرکز هستند و بخش قابل توجهی از این جمعیت در مناطق تحت کنترل انصارالله زندگی میکنند. وی جمعیت تحت کنترل دولت صنعا را حدود ۳۰ میلیون نفر برآورد کرد و افزود که انصارالله در عین کنترل حدود ۳۰ درصد از جغرافیای یمن، بر بخش عمدهای از جمعیت این کشور تسلط دارد.
پیشروی انصارالله؛ فقط توسعه جغرافیایی نیست
محمدی در ادامه با اشاره به پیشرویهای اخیر انصارالله در ساحل غربی یمن، تأکید کرد که معنای پیشرویهای این جنبش صرفاً تصرف سرزمین نیست، بلکه در بسیاری از موارد به معنای حذف یا تضعیف یکی از بازیگران رقیب نیز هست.
وی «طارق صالح» را یکی از مهمترین بازیگران مخالف انصارالله دانست که با حمایت امارات و برخورداری از آموزش و تجهیزات خارجی، بهعنوان یکی از مهمترین نیروهای نظامی ضد انصارالله در ساحل غربی فعالیت میکرد. به گفته محمدی، مناطقی که تحت کنترل نیروهای طارق صالح قرار داشت، در جریان پیشرویهای اخیر انصارالله در مدت تنها سه روز از کنترل این نیرو خارج شد.
وی با اشاره به موقعیت بابالمندب در جنوب غربی یمن، اهمیت این منطقه را از منظر ژئوپلیتیکی یادآور شد و گفت بخش قابل توجهی از تجارت جهانی از این تنگه عبور میکند. از همین رو، کنترل ساحل غربی و مناطق پیرامون بابالمندب، علاوه بر اهمیت نظامی، دارای اهمیت اقتصادی و راهبردی قابل توجهی است.
محمدی تأکید کرد که شکست سریع نیروهای طارق صالح از این جهت اهمیت دارد که وی پیش از این بهعنوان یکی از قدرتمندترین بازیگران نظامی مقابل انصارالله معرفی میشد و حتی در تهدیدهای نظامی علیه صنعا، از احتمال استفاده از نیروهای او برای تصرف الحدیده سخن گفته میشد.
چرا انصارالله به سمت عدن پیشروی نمیکند؟
یکی از محورهای اصلی ارائه محمدی، پاسخ به این پرسش بود که چرا انصارالله پس از پیشروی در ساحل غربی، به سمت عدن و مناطق جنوبی حرکت نمیکند.
وی در پاسخ، ریشههای تاریخی اختلاف میان شمال و جنوب یمن را مورد اشاره قرار داد و گفت یمن شمالی و یمن جنوبی تا سال ۱۹۹۰ دو واحد سیاسی جداگانه بودند و پس از وحدت، اختلافات میان دو بخش همچنان ادامه پیدا کرد. در سال ۱۹۹۴ نیز تلاشهایی برای جدایی جنوب صورت گرفت که بهشدت سرکوب شد.
محمدی با اشاره به سابقه تاریخی این اختلافات گفت انصارالله از همان دوران با سرکوب جنوب مخالف بود و به همین دلیل، طی سالهای جنگ نیز میان نیروهای انصارالله و بازیگران جنوبی، برخلاف برخی دیگر از جبهههای یمن، تنش گسترده و مستمری شکل نگرفت.
به گفته وی، از سال ۲۰۱۵ تاکنون در بسیاری از نقاط، زمانی که نیروهای انصارالله به خطوط جنوبی رسیدهاند، از ادامه پیشروی خودداری کردهاند و متقابلاً نیروهای جنوبی نیز در نقاط تماس، وارد پیشروی گسترده به سمت شمال نشدهاند. محمدی این وضعیت را نوعی «احترام متقابل» میان شمال و جنوب توصیف کرد.
وی در همین زمینه گفت راهبرد انصارالله در قبال جنوب، دستکم در شرایط کنونی، لزو ماً حل مسئله از مسیر نظامی نیست و این جنبش ترجیح میدهد مسئله جنوب را از مسیر مذاکره با قبایل و توافقات محلی مدیریت کند.
تعز؛ میدان بعدی رقابت بازیگران
محمدی در ادامه به استان تعز پرداخت؛ منطقهای که به گفته وی، یکی از کانونهای مهم فعالیت گروههای مخالف انصارالله محسوب میشود.
وی حزب اصلاح یمن را از بازیگران مهم این منطقه دانست و توضیح داد که این جریان نیز مانند بسیاری از بازیگران یمن، یکپارچه نیست و بخشهای مختلف آن تحت تأثیر قدرتهای منطقهای متفاوت قرار دارند.
به گفته محمدی، بخشهایی از تعز عملاً در محاصره نیروهای انصارالله قرار گرفته و با تثبیت موقعیت این نیروها در ساحل غربی، احتمال افزایش فشار بر تعز وجود دارد. وی در عین حال تأکید کرد که ساختار قبیلهای یمن باعث میشود نتیجه نبردها صرفاً با معادله نظامی تعیین نشود.
محمدی نمونه این مسئله را در واکنش قبایل ساحل غربی به پیشرویهای اخیر انصارالله دانست. به گفته او، بخشی از قبایل این مناطق در برابر انصارالله مقاومت جدی نکردند؛ زیرا اختلاف اصلی آنها با طارق صالح و نیروهای تحت کنترل او بود و پس از خروج این نیروها، برخی قبایل با انصارالله وارد توافق و ائتلاف شدند.
مأرب؛ سختترین جبهه پیش روی انصارالله
مدیر میز یمن اندیشکده مرصاد در بخش دیگری از سخنان خود، مأرب را یکی از دشوارترین مناطق پیش روی انصارالله دانست. وی توضیح داد که از میان ۱۲ شهرستان استان مأرب، ۱۰ شهرستان تحت کنترل انصارالله قرار دارد و دو منطقه مهم همچنان خارج از کنترل این جنبش است.
به گفته محمدی، اهمیت مأرب تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمیشود؛ چراکه برخی از مهمترین تأسیسات نفت و گاز یمن در این منطقه قرار گرفته است. وی نیروهای مستقر در مأرب را از نظر نوع انگیزه متفاوت از برخی دیگر از بازیگران یمن دانست و گفت در حالی که بخشی از بازیگران بر اساس منافع قبیلهای یا محاسبات سیاسی موضع میگیرند، نیروهای حاضر در مأرب انگیزههای ایدئولوژیک پررنگتری دارند و به همین دلیل، مقاومت آنها در برابر انصارالله شدیدتر است.
محمدی با اشاره به نبردهای سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ در مأرب گفت انصارالله طی این دوره تلاش کرد کنترل منطقه را به دست بگیرد، اما به دلیل مقاومت نیروهای مستقر در آنجا موفق به تکمیل این هدف نشد.
از نگاه وی، به همین دلیل ممکن است مأرب در محاسبات نظامی انصارالله در زمره آخرین مناطق برای تعیین تکلیف قرار گیرد؛ چراکه پس از تغییر وضعیت سایر جبههها، هم توان لجستیکی مأرب کاهش مییابد و هم فشار روانی بر نیروهای مدافع آن افزایش پیدا میکند.
شورای ریاستی؛ ائتلافی از بازیگران متکثر
محمدی در ادامه به ساختار سیاسی مخالف انصارالله پرداخت و با اشاره به تشکیل شورای ریاستی هشتنفره در سال ۲۰۲۲ گفت عربستان پس از آنکه نتوانست بازیگران مختلف جنوب یمن را در یک ساختار واحد گرد هم آورد، تلاش کرد با ایجاد این شورا، نمایندگان اصلی جریانهای دارای قدرت میدانی را در یک ساختار سیاسی جمع کند.
به گفته وی، این شورا دربرگیرنده طیفهای مختلفی از بازیگران است؛ از نیروهای وابسته به طارق صالح گرفته تا جریان اصلاح و نیروهای مستقر در مأرب و مناطق شمالی.
محمدی با اشاره به وضعیت مناطق شمالی یمن نیز گفت در این مناطق، نیروهای مختلفی در مجاورت مرز عربستان حضور دارند و برخی از آنها از حمایت ریاض برخوردارند. وی احتمال داد در صورت ادامه پیشرویهای انصارالله، این مناطق نیز در محاسبات نظامی و سیاسی آینده قرار گیرند.
هدف نهایی؛ جنوب یا اخراج عربستان؟
محمدی در جمعبندی تحلیل خود تأکید کرد که نباید پیشرویهای انصارالله را صرفاً با منطق «تصرف سرزمین» تحلیل کرد. از نگاه او، هر منطقهای که به کنترل انصارالله درمیآید، علاوه بر تغییر جغرافیای تحت کنترل، میتواند به معنای حذف یکی از بازیگران رقیب و تغییر موازنه سیاسی نیز باشد.
وی گفت در صورت تغییر وضعیت مناطق باقیمانده در شمال، جغرافیای تاریخی شمال یمن میتواند بیش از گذشته یکپارچه شود و در چنین شرایطی، مسئله اصلی انصارالله در جنوب لزوماً تصرف سرزمینی نخواهد بود.
محمدی در پایان این احتمال را مطرح کرد که در صورت تثبیت موقعیت انصارالله در شمال، مسئله حضور عربستان در جنوب یمن به یکی از محورهای اصلی تحولات تبدیل شود؛ به این معنا که به جای تلاش برای تصرف نظامی جنوب، مسئله اصلی میتواند خروج نیروهای عربستان از جنوب و حل اختلافات از مسیر گفتوگو با قبایل جنوبی باشد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت بابالمندب و تحولات بازار انرژی، تأکید کرد که تحولات یمن تنها به مرزهای این کشور محدود نمیشود و هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی بابالمندب و مسیرهای انتقال انرژی میتواند پیامدهایی برای تجارت جهانی و بازار نفت داشته باشد.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید