یادداشت از محمد مهدی اکبرزاده – استان آذربایجانشرقی؛ شهر تبریز
انقلاب اسلامی ایران را میتوان یکی از مهمترین تحولات سیاسی و اجتماعی معاصر دانست که یکی از برکات آن، تأکید بر وحدت مسلمانان و مقابله با اختلافات مذهبی و قومی بوده است. در جامعهای که پیروان مذاهب مختلف اسلامی در کنار یکدیگر زندگی میکنند، حفظ وحدت و همدلی نهتنها یک ضرورت اجتماعی، بلکه عاملی مهم برای عزت، استقلال و پیشرفت کشور به شمار میرود. وحدت شیعه و سنی، در حقیقت، تکیه بر مشترکاتی است که همه مسلمانان را در یک مسیر قرار میدهد و اجازه نمیدهد اختلافات فرعی، اصل برادری اسلامی را تحتالشعاع قرار دهد.
اسلام دین توحید، اخلاق، عدالت و برادری است. شیعه و سنی هر دو به خدای یگانه، قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص)، قبله واحد و بسیاری از اصول اساسی دین اسلام ایمان دارند. بنابراین، تفاوتهای مذهبی نباید بهانهای برای دشمنی و درگیری میان مسلمانان شود. قرآن کریم نیز مسلمانان را به چنگ زدن به ریسمان الهی و پرهیز از تفرقه دعوت میکند. این آموزه روشن نشان میدهد که حفظ اتحاد امت اسلامی، یک اصل مهم و اساسی در فرهنگ اسلامی است.
یکی از برکات انقلاب اسلامی، برجسته شدن همین نگاه وحدتگرایانه بود. پس از پیروزی انقلاب، مسئله وحدت مسلمانان و نزدیکی میان پیروان مذاهب اسلامی مورد توجه جدی قرار گرفت. نامگذاری هفته وحدت، برگزاری نشستهای مشترک میان علما و اندیشمندان شیعه و سنی و تأکید بر همزیستی مسالمتآمیز مسلمانان، از جمله اقداماتی بود که در جهت تقویت این فرهنگ صورت گرفت. چنین رویکردی نشان داد که میتوان در عین داشتن تفاوتهای اعتقادی و فقهی، بر اساس اصول مشترک با یکدیگر همکاری و زندگی کرد.
وحدت به معنای نادیده گرفتن تفاوتها نیست. هیچ جامعهای با حذف تفاوتهای فکری و فرهنگی به وحدت واقعی نمیرسد. وحدت حقیقی یعنی انسانها ضمن حفظ هویت و باورهای خود، حقوق و کرامت یکدیگر را محترم بشمارند و در مسائل مشترک، منافع عمومی را بر اختلافات ترجیح دهند. شیعه و سنی میتوانند در کنار یکدیگر برای آبادانی کشور، دفاع از استقلال و امنیت، کمک به محرومان و مقابله با تهدیدهای مشترک همکاری کنند.
در مقابل این وحدت، همواره جریانهایی وجود داشتهاند که از اختلافات مذهبی برای رسیدن به اهداف سیاسی و اجتماعی خود استفاده کردهاند. تفرقهافکنان تلاش میکنند میان مسلمانان دشمنی ایجاد کنند و با بزرگنمایی اختلافات، زمینه بیاعتمادی و درگیری را فراهم سازند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که وقتی اختلافات مذهبی به ابزار سیاسی تبدیل شود، نتیجه آن چیزی جز تضعیف جامعه، افزایش خشونت و فراهم شدن زمینه دخالت بیگانگان نیست.
از این رو، شناخت روشهای تفرقهافکنانه اهمیت فراوانی دارد. انتشار شایعات، توهین به مقدسات مذاهب، تحریف سخنان علما، ایجاد نفرت در فضای مجازی و نسبت دادن رفتار گروهی کوچک به همه پیروان یک مذهب، از شیوههایی است که میتواند آتش اختلاف را شعلهور کند. در چنین شرایطی، مردم بهویژه نسل جوان باید هوشیار باشند و هر مطلبی را بدون بررسی نپذیرند. دشمنی با یکدیگر بر اساس اطلاعات نادرست، دقیقاً همان چیزی است که تفرقهانگیزان به دنبال آن هستند.
وحدت شیعه و سنی همچنین میتواند الگویی برای همبستگی ملی باشد. ایران کشوری با تنوع قومی، فرهنگی و مذهبی است و در بخشهایی از آن، برادران و خواهران اهل سنت و شیعه قرنها در کنار یکدیگر زندگی کردهاند. این همزیستی تاریخی نشان میدهد که اشتراکات انسانی و اسلامی میتواند بسیار نیرومندتر از اختلافات باشد. احترام متقابل، گفتوگو و همکاری، زمینهای ایجاد میکند که در آن همه شهروندان احساس کنند در سرنوشت کشور سهیم هستند.
نقش علما، معلمان، دانشگاهیان، رسانهها و خانوادهها در تقویت این فرهنگ بسیار مهم است. سخن گفتن مسئولانه درباره مسائل مذهبی، پرهیز از توهین و تحریک احساسات، معرفی مشترکات اسلامی و آموزش شیوه صحیح گفتوگو با پیروان مذاهب دیگر، میتواند نسل جدید را در برابر تبلیغات تفرقهافکنانه مقاوم کند. بهویژه فضای مجازی نیازمند دقت بیشتری است؛ زیرا یک جمله نادرست یا تحریکآمیز میتواند در مدت کوتاهی به تعداد زیادی از افراد منتقل شود.
در نهایت، وحدت شیعه و سنی تنها یک شعار نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ عزت و قدرت جامعه اسلامی است. هر اندازه مسلمانان به جای تمرکز بر اختلافات، بر ارزشهای مشترک خود تکیه کنند، زمینه برای پیشرفت و آرامش بیشتر فراهم خواهد شد. انقلاب اسلامی با تأکید بر وحدت امت اسلامی، این حقیقت را مورد توجه قرار داد که دشمنان میتوانند از شکافهای داخلی برای تضعیف جامعه استفاده کنند، اما جامعهای که بر پایه ایمان، برادری، احترام و همدلی حرکت کند، در برابر بسیاری از توطئهها مقاومتر خواهد بود.
بنابراین، یکی از مهمترین برکات انقلاب اسلامی را میتوان تقویت گفتمان وحدت و توجه به ضرورت همدلی میان مسلمانان دانست. امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است شیعه و سنی، با حفظ باورهای خود و احترام به یکدیگر، در برابر تفرقهانگیزان هوشیار باشند. آیندهای همراه با امنیت، پیشرفت و عزت، زمانی دستیافتنیتر خواهد بود که اختلافات به جای تبدیل شدن به دشمنی، در فضای گفتوگو مدیریت شوند و همه مسلمانان خود را اعضای یک خانواده بزرگ بدانند. وحدت، سرمایهای است که حفظ آن وظیفه همه ماست.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید