کودتای اعتماد به آمریکا

اسماعیل بناییان – استان لرستان، شهر الیگودرز

از کودتای مردادماه ۱۳۳۲تا کودتای دیماه ۱۴۰۴

تاریخ گاهی یک اتفاق را دوبار پیش روی ملت‌ها می‌گذارد، یک‌بار برای تجربه کردن و بار دیگر برای اینکه ببینند آیا از تجربه گذشته درس گرفته‌اند یا نه.

۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از همان روزهای تلخ تاریخ ایران است، روزی که دولت دکتر محمد مصدق، پس از رویارویی با منافع نفتی بریتانیا و در شرایطی که آمریکا نیز در طراحی و اجرای عملیات علیه دولت او نقش داشت، سرنگون شد. اسناد منتشرشده آمریکایی و مطالعات رسمی و تاریخیِ بعدی، نقش CIA و بریتانیا در این عملیات را به‌روشنی مستند کرده‌اند.

مصدق به حمایت و میانجیگری آمریکا برای حل بحران ایران و غرب امید بسته بود؛ اما تجربه نشان داد در سیاست بین‌الملل، لبخند دیپلماتیک و وعده‌های دوستانه، الزاماً به معنای تأمین منافع ملت‌ها نیست.

کودتای ۲۸ مرداد فقط سقوط یک دولت نبود، هزینه سنگین یک اعتماد سیاسی بود.

اما تاریخ در دی‌ماه ۱۴۰۴ صحنه متفاوتی را به نمایش گذاشت.

این‌بار، پس از دهه‌ها تجربه، نظام، دولت و بخش بزرگی از جامعه ایران با یک محاسبه متفاوت به صحنه نگاه کردند:

اعتماد به آمریکا بدون تضمین و بدون پشتوانه، نمی‌تواند مبنای امنیت و منافع ملی ایران باشد.

نسل امروز، تاریخ را فقط در کتاب‌ها نخوانده است؛ پیامدهای سیاست‌های آمریکا در قبال ایران را طی دهه‌ها دیده و تجربه کرده است. از کودتای ۲۸ مرداد تا تحریم، فشار سیاسی، تهدید و تقابل‌های بعدی.

بنابراین دی‌ماه ۱۴۰۴ را می‌توان از منظر این تجربه تاریخی، یک نقطه مهم دانست؛ نقطه‌ای که در آن بی‌اعتمادی از جنس شعار نبود، بلکه حاصل تجربه تاریخی بود.

انتخاب درست یعنی اینکه سرنوشت ایران را به وعده هیچ قدرت خارجی گره نزنیم.

یعنی مذاکره، اگر انجام می‌شود، از موضع عزت و محاسبه باشد؛

تعامل، اگر صورت می‌گیرد، بر اساس منافع متقابل باشد؛

و اعتماد، نه با لبخند و وعده، بلکه با عمل و تضمین واقعی شکل بگیرد.

۲۸ مرداد به ما یک درس تاریخی داد:

قدرت‌های بزرگ دوست دائمی ندارند

 منافع دائمی دارند.

و دی‌ماه ۱۴۰۴ نشان داد که یک ملت می‌تواند از تجربه گذشته خود درس بگیرد و اجازه ندهد تاریخ، همان اشتباه را دوباره تکرار کند.

مصدق یک‌بار به وعده‌های قدرتی خارجی دل بست و هزینه آن را مردم ایران و دولتش پرداخت.

اما ایران امروز می‌گوید:

اعتماد بدون تضمین نه.

مذاکره بدون عزت نه.

وابستگی به بیگانه هرگز.

از ۲۸ مرداد تا دی‌ماه ۱۴۰۴، فاصله ۷۲ سال است

اما پیام تاریخ همچنان یک جمله است:

سرنوشت ایران را باید با دست ایرانی ساخت، نه با اعتماد به وعده آمریکایی.