ایران و ضرورت توجه بیش از پیش به گردشگری درمان

یادداشت از سید محی الدین حسینی ارسنجانی – شیراز

صنعت گردشگری به ویژه گردشگری سلامت، یکی از رو به رشدترین صنایع با درآمد و اشتغال زایی بالا و ارز آوری های فراوان در دنیا به شمار میرود .حلقه اول زنجیره ارزش در گردشگری درمانی بازاریابی و جذب مشتری و حلقه دوم ،کیفیت خدمات پزشکی و درمانی است که پیش و پس از درمان به بیمار ارائه می شود. عوامل موثر بر زنجیره تامین گردشگری درمانی مهم است که یکی از عمده عوامل آن سرعت عمل در ارائه خدمات حمل و نقل هوایی و ترانسفرهای درون شهری است. با تقویت عوامل موثر بر زنجیره تامین با توجه به اولویت ها و سرمایه گذاری مناسب و متناسب با اولویت ها ، ضمن رشد این حوزه ، ارزآوری مناسبی را بدست آورد.

از سال گذشته تا کنون، گردشگری سلامت در چند شهر ایران از جمله در تهران و شیراز، مشهد، تبریز و اصفهان به‌عنوان چند شهر از پربازدیدترین شهرهای ایران در عرصه گردشگری و از جمله گردشگری درمانی، پیشرفت قابل توجهی داشته‌است اما با ورود کشوری کوچک بنام عمان در عرصه گردشگری و آن‌هم گردشگری سلامت و تندرستی با بهره بردن از امکانات بیمارستانی سایر کشورها و از جمله بیمارستان‌های مدرن آمریکایی و سعودی و ربودن گوی سبقت در زمینه ارائه خدمات هوایی مناسب و نوبت دهی‌های آسان متخصصان پزشکی به متقاضیان طبابت و انجام اعمال جراحی های سنگین و از جمله جراحی های مغز و اعصاب، قلب و عروق و همچنین اعمال جراحی‌های زیبایی، کشورمان تا حدودی از این بابت متضرر گردیده و در کنار آن در داخل کشورمان به دلیل عدم برنامه ریزی‌های مناسب و نبود ساز و کارهای لازم در این زمینه هنوز در این عرصه به توفیقات چندانی دست نیافته‌ایم.

هرچند که ایران از جهت برخورداری از آب و هواهای متنوع و چهار فصل و پزشکان حاذق و جراحان شایسته باید در زمینه گردشگری بهداشت و پزشکی گوی سبقت را از دیگران برباید. هرچند مساله جنگ و تنش و درگیری‌های منطقه ای بر همه امور اقتصاد و از جمله اقتصاد گردشگری سایه افکنده و بالتبع گردشگری سلامتمان هم دچار نوعی افت و ایستایی گردیده اما میتوان با توجه به حجم بالای متقاضیان درمان در ایران و علاقه مندان فراوان به گشت و گذار توام با درمان در کشورمان با اعطای امتیازات ویژه به گردشگران درمان پذیر، راه را برای رونق گردشگری سلامت در ایران بیش از پیش هموار کرد.

شرکت های هواپیمایی داخل و نمایندگی شرکت‌های هواپیمایی خارجی که در ایران به فعالیت می‌پردازند هم باید در این راستا برابر با سیاست‌ها و چارچوب‌های تعریف شده از سوی وزارت بهداشت و درمان و وزارت میراث فرهنگی مانع از رشد دلالان و واسطه‌هایی گردند که جریان سیال گردشگری درمانی ایران را با اختلال مواجه ساخته‌اند.

درک این نکته که گردشگری سلامت و توریسم درمانی یکی از حوزه‌هایی است که می تواند نقشی بسزا در جهت توسعه گردشگری ملی ایفا نماید و دامنه‌ای بسیار گسترده را شامل می‌شود برای مسئولان دولت و کابینه فعلی تا حدودی سخت و ثقیل می‌نماید اما اگر فردی آشنا به این امور در جریان این همه امتیازات پیش رویِ گردشگری درمان در کشورمان قرار گیرد و کاری از دستش بر بیاید و انجام ندهد سالانه میلیون‌ها دلار ارزآوری از این راه را از دست داده‌ایم.

ایران با توجه به شرایط پیش و رو آمده‌اش به شدت به ارزهای خارجی لازم دارد. لازم است تا همۀ مدیران ارشد کشور پس از آشنایی با مفهوم گردشگری سلامت و توریسم درمانی آن را در چهار زیر مجموعه مهم مورد نظر قرار داده و قابلیت‌ها و توانمندی‌های ایران در هر کدام از این چهار بخش را مورد تحلیل و بررسی قرار دهند.

استانداران کشور باید ضمن تعریف گردشگری سلامت و توریسم درمانی به چشم اندازها و زیرمجموعه‌های گردشگری سلامت و توریسم درمانی استانشان اهتمام ورزند و سپس با بررسی سابقه و زمان توجه به توریسم درمانی در ایران، سهم ایران از توریسم درمانی و جایگاه ایران در توریسم درمانی و سهم استان‌های خودشان از این مسیر درآمدزایی را مورد بررسی و مطالعه قرار دهند.

اینکه مدیران ارشد کشورمان بویژه مدیران حوزه بهداشت و درمان  بدانند در زمینه پتانسیل‌ها و توانمندی‌های ایران در زمینه گردشگری سلامت و توریسم درمانی با چندین مساله مهم روبرویند خوب و لازم است. چشمه های آب گرم و آبهای معدنی؛ گنبد های نمکی؛ طبیعت گردی (اکوتوریسم)، وجود مراکزدرمانی و پزشکان متخصص مورد تقاضای مردم کشورهای همسایه و از جمله اعراب منطقه غرب آسیا و ساکن در حاشیه خلیج همیشه فارس، توریسم پزشکی که داشتن آگاهی و دانش نسبی در مورد ماهیت و مفهوم هرکدام از مقوله‌ها جزئی از شرایط احراز مسئولیت‌ها در دو وزارت خانه مهم و هماهنگ کننده گردشگری درمانی یعنی وزارت میراث فرهنگی و گردشگری و صنایل دستی و وزارتخانه بهداشت و درمان و خدمات پزشکی است. با وجود منابع فراوان در نقاط مختلف کشور، بدون شکایران ظرفیت بسیار زیادی برای رشد در گردشگری تندرستی دارد.

در بسیاری از شهرهای ایران، مناطق دست نخورده‌ای وجود دارند که افراد می‌توانند برای گذراندن یک تعطیلات آرام به آن‌جا سفر کنند. مناطق بکری که با قرارگرفتن در آن‌ها درون زندگی ناب و اصیل عشایر گم می‌شوید. اگرچه مکان‌ها و ظرفیت‌های زیادی برای گردشگری تندرستی در ایران وجود دارند، اما مردم نسبت به آن‌ها تا حد زیادی ناآشنا و بی‌اطلاع هستند.

مدیران مربوطه باید تصویری کلی از تکامل گردشگری سلامت ارائه داده و روندها و جریان های پژوهشی آینده آن را با بهره گیری از تکنیک های کتاب سنجی و مصور سازی و شرایط روز داخل و خارج از کشور شناسایی کنند و در این زمینه ها اقدامات شایسته انجام دهند تا ایران در برابر ترکیه و عربستان یا عمان و قطر در زمینه گردشگری درمانی از قافله عقب نماند.نیاز است تا پژوهشگران و فعالان گردشگری درمان و سلامت با توجه ویژه به گردشگری تندرستی و نیز مفاهیم نوین بازاریابی و فناوری های روز همچون پزشکی از راه دور، پوشیدنی ها،نوشیدنیها و خوردنیها و بسیاری دیگر از امور مربوط به درمان و بهداشت فردی و اجتماعی به توسعه گردشگری سلامت در سطح کسب و کار و مقصد یاری رسانند.