بیانیه شانگهای و دیپلماسی واقعی

بیانیه شانگهای در دفاع از تمامیت ارضی ایران، تلنگری از فرصت های غفلت شده بین المللی

در شرایطی که تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی، ضرورت فعال‌تر شدن دیپلماسی و گسترش مناسبات خارجی کشور را بیش از گذشته آشکار کرده است، اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک را می‌توان یکی از فرصت‌های مهم برای کشور در عرصه دیپلماسی دانست. حضور سران و مقامات عالی‌رتبه کشورهای عضو این سازمان، از چین و روسیه گرفته تا هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی، ظرفیت قابل‌توجهی را برای رایزنی و پیگیری منافع کشور فراهم می‌کند. فرصت‌هایی مانند بریکس و شانگهای که فضایی متفاوت از فضای میزهای مذاکره بی‌نتیجه دارند و می‌توانند سر منشا سودرسانی‌های بسیاری برای کشور باشند.

اهمیت این اجلاس البته صرفاً به مباحث مطرح‌شده در نشست اصلی محدود نمی‌شود. دیدارهای دوجانبه و رایزنی‌های حاشیه‌ای میان مقامات کشورهای عضو، گاه می‌تواند زمینه‌ساز توافقات و همکاری‌هایی شود که در چارچوب رسمی اجلاس امکان طرح و پیگیری کامل آن وجود ندارد. از همین منظر، حضور ایران در بیشکک فرصتی برای فعال کردن ظرفیت‌های اقتصادی، تجاری، ترانزیتی و سیاسی روابط با اعضای سازمان همکاری شانگهای است؛ به‌ویژه در شرایطی که بسیاری از این کشورها، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های اقتصادی خود، می‌توانند در توسعه مناسبات منطقه‌ای ایران نقش مؤثری ایفا کنند. بنابراین، نگاه به اجلاس شانگهای نباید صرفاً معطوف به یک نشست تشریفاتی باشد؛ بلکه باید آن را بستری برای رایزنی، یافتن زمینه‌های مشترک و تبدیل فرصت‌های دیپلماتیک به همکاری‌های عملی و پایدار دانست.

در طی این اجلاس کشورهای عضو سازمان شانگهای با صدور بیانیه‌ای نگرانی عمیق خود را نسبت به تحولات منطقه و جنگ افروزی علیه ایران اعلام کردند. در این بیانیه آمده است که کشورهای سازمان همکاری شانگهای تاکید دارند که دولت‌های دیگر نباید امنیت خود را با ناامن کردن کشورهای دیگر تضمین کنند. اعلامیه بیشکک تاکید کرد که کشورهای عضو شانگهای حمایت خود از تمامیت و وحدت اراضی ایران را اعلام کرده و خواستار پایان دادن به جنگ از طریق کانال‌های دیپلماتیک هستند.

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه نیز در نشست شورای سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک پایتخت قزاقستان گفت: سازمان همکاری شانگهای طی ۲۵ سال، مسیری در واقع بزرگ را پیموده و به مرکزی تأثیرگذار در جهان چندقطبی تبدیل شده است. وی گفت: کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای باید تمام تلاش خود را به کار گیرند تا اقدامات تحریک آمیز برای ایجاد مناقشات مسلحانه را از رویه جهانی حذف کنند.

در جریان نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان، مجموعه‌ای از اسناد و تصمیمات با حضور و مشارکت سران کشورهای عضو این سازمان از جمله مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران مورد بررسی، تصویب و امضا قرار گرفت.

بر اساس فهرست اسناد ارائه‌شده در نشست، «بیانیه بیشکک به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد سازمان همکاری شانگهای» از جمله اسناد این نشست بود. همچنین «پروتکل مربوط به ایجاد اصلاحات و الحاقات در منشور سازمان همکاری شانگهای» و تصمیم‌هایی درباره تصویب آیین‌نامه مرکز جامع مقابله با چالش‌ها و تهدیدهای امنیتی کشورهای عضو و آیین‌نامه کمیته اجرایی مرکز مبارزه با مواد مخدر در دستور کار قرار گرفت.

تصمیم درباره تأمین ترجمه برای فعالیت‌های سازمان، برنامه تعامل کشورهای عضو در زمینه مبارزه با اعتیاد به مواد مخدر تا سال ۲۰۳۰، برنامه هماهنگی اقدامات برای مقابله با گسترش مواد مخدر مصنوعی و پیش‌سازها تا سال ۲۰۳۰ و برنامه اقدام برای توسعه بنادر و مراکز لجستیکی در بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ نیز از دیگر اسناد و تصمیمات این نشست عنوان شده است.

همچنین تصمیم درباره تصویب ابتکار حفظ و مدیریت پایدار تنوع زیستی و برنامه اقدامات مشترک برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱، مفهوم ایجاد مراکز منطقه‌ای پردازش داده، ظرفیت‌های محاسباتی و توسعه هوش مصنوعی و برنامه همکاری در زمینه ایجاد «کریدور فناوری سبز» برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ در زمره اسناد ارائه‌شده قرار دارد.

در ادامه، تصمیم درباره تصویب گزارش‌های سالانه دبیرکل سازمان همکاری شانگهای و شورای ساختار منطقه‌ای ضدتروریستی، همچنین تصمیم درباره خاتمه اعتبار تصمیمات پیشین شورای رؤسای کشورهای عضو، در فهرست اسناد نشست قرار گرفته است.

در کنار این اسناد، بیانیه‌هایی نیز در حوزه‌های تقویت مشارکت چندجانبه در راستای امنیت هسته‌ای و امنیت فیزیکی هسته‌ای، توسعه تعامل در زمینه صرفه‌جویی و بهره‌وری انرژی، توسعه تعامل در حوزه سامانه‌های انرژی و حمایت و تقویت نهاد خانواده ارائه شده است. در فهرست سند، این بیانیه‌ها صراحتاً «بدون امضا» ذکر شده‌اند.

همچنین «بیانیه درباره ارائه کمک به دولت‌های آسیب‌دیده از شرایط اضطراری»، «یادداشت تفاهم درباره همکاری در زمینه مقابله با تغییرات اقلیمی»، «یادداشت تفاهم درباره تعامل در حوزه اطلاعات» میان دستگاه‌های ذی‌صلاح و «یادداشت تفاهم درباره تعامل در حوزه هوش مصنوعی» از دیگر اسناد و بیانیه‌های مندرج در فهرست نشست سران سازمان همکاری شانگهای است.