بیانیه 2000 استاد حوزه و دانشگاه در نقد تفاهم

بیش از دو هزار نفر از اساتید دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه سراسر کشور با انتشار بیانیه‌ای خطاب به «مردم شریف و مقاوم ایران»، دیدگاه‌ها و ملاحظات خود را درباره تفاهم‌نامه اخیر و روند مذاکرات جاری بیان کردند. امضاکنندگان این بیانیه ضمن قدردانی از تلاش‌های اعضای شورای عالی امنیت ملی و تیم مذاکره‌کننده، تأکید کردند که با توجه به مسئولیت علمی و نخبگانی خود، لازم می‌دانند نکاتی را درباره روند مذاکرات و الزامات پیش‌روی آن مطرح کنند.
در این بیانیه، با مرور تحولات تاریخی ایران از دوران قاجار تا امروز، ریشه بسیاری از عقب‌ماندگی‌های کشور در دوره‌های مختلف، نه کمبود امکانات، بلکه عواملی همچون بی‌اعتمادی به ظرفیت‌های داخلی، نگاه برون‌زا به پیشرفت، اتکا به قدرت‌های غربی و ضعف در برابر استعمار عنوان شده است. نویسندگان بیانیه با اشاره به شکل‌گیری انقلاب اسلامی بر پایه استقلال‌خواهی، خودباوری و مقابله با سلطه خارجی، تأکید کرده‌اند که تجربه بیش از چهار دهه گذشته نیز نشان داده هر زمان سیاست‌ها بر پایه توان داخلی و مقاومت در برابر فشارهای خارجی استوار بوده، کشور مسیر پیشرفت را با موفقیت بیشتری طی کرده است.
اساتید امضاکننده در ادامه، به جنگ اخیر اشاره کرده و آن را نشانه‌ای از اقتدار جمهوری اسلامی و افول قدرت آمریکا دانسته‌اند. در این بیانیه آمده است که تحولات میدانی اخیر، موازنه قدرت را به سود ایران تغییر داده و نشان داده است که برخلاف برخی تحلیل‌ها، توان بازدارندگی جمهوری اسلامی همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات منطقه‌ای دارد.
نویسندگان بیانیه در عین حال معتقدند این تغییر در موازنه قدرت، از سوی برخی مسئولان و تصمیم‌گیران به‌درستی درک نشده و همین مسئله بر روند مذاکرات و تصمیمات مرتبط با تفاهم‌نامه اثر گذاشته است. به اعتقاد آنان، برخی تحلیل‌ها درباره هزینه‌های مقاومت، میزان تاب‌آوری مردم و ضرورت اعطای امتیازهای گسترده به طرف مقابل، با واقعیت‌های موجود همخوانی ندارد و می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های راهبردی کشور تأثیر منفی بگذارد.
در بخش دیگری از این بیانیه تأکید شده است که نقد تفاهم‌نامه به معنای نادیده گرفتن دستاوردهای احتمالی آن نیست، بلکه موضوع اصلی، منطق حاکم بر مذاکرات و نحوه مدیریت شرایط پس از جنگ است. امضاکنندگان با بیان اینکه جمهوری اسلامی در موضع قدرت و آمریکا در شرایط ضعف قرار داشته است، تصریح کرده‌اند که هرگونه امتیاز راهبردی که به بازسازی توان طرف مقابل یا کاهش قدرت بازدارندگی ایران منجر شود، می‌تواند تبعات بلندمدتی برای امنیت ملی کشور به همراه داشته باشد. از نگاه نویسندگان، نباید شرایطی فراهم شود که طرف مقابل بتواند از مسیر مذاکرات، ضعف‌های خود را جبران کرده و زمینه را برای فشارهای بعدی فراهم آورد.
اساتید دانشگاه و حوزه همچنین با اشاره به مفاد تفاهم‌نامه، خواستار آن شده‌اند که آغاز هرگونه گفت‌وگوی جدید، منوط به اجرای کامل تعهدات طرف آمریکایی باشد. در این بیانیه آمده است که با توجه به مفاد بند ۱۳ تفاهم‌نامه، شروع مذاکرات درباره توافق نهایی پس از اجرای برخی بندهای مشخص از سوی آمریکا پیش‌بینی شده و از این‌رو، تیم مذاکره‌کننده باید تا پیش از اجرای کامل و ملموس این تعهدات، از برگزاری هرگونه نشست یا مذاکره جدید خودداری کند.
در ادامه نیز تأکید شده است که در صورت اجرای تعهدات از سوی آمریکا و آغاز مذاکرات بعدی، لازم است روند گفت‌وگوها در چارچوب سیاست‌های کلان نظام و با رعایت کامل خطوط ترسیم‌شده ادامه یابد تا ضمن حفظ منافع ملی، از تکرار تجربیات ناموفق گذشته جلوگیری شود.
در پایان این بیانیه، امضاکنندگان با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی، تصریح کرده‌اند که ملت ایران در مسیر آرمان‌های انقلاب اسلامی ایستاده و بر حفظ استقلال، عزت و اقتدار کشور تأکید دارد. آنان همچنین خاطرنشان کرده‌اند که متن کامل بیانیه به همراه اسامی بیش از دو هزار نفر از اساتید دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه کشور منتشر شده است.