شوک ژئوپلیتیکی در گلوگاه انرژی جهان
بسته شدن تنگه هرمز در سال ۲۰۲۶، که اکنون بیش از ۴۰ روز از آن میگذرد، دیگر صرفاً یک اختلال مقطعی در بازار انرژی نیست؛ این رخداد بهعنوان بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت، موجی از شوکهای همزمان را از بازار سوخت تا امنیت غذایی در جهان و بهویژه غرب آسیا ایجاد کرده است. جهش قیمت نفت و فرآوردهها، اختلال در زنجیره پتروشیمی و افزایش هزینه تولید غذا، اکنون بهصورت ملموس در اقتصادهای بزرگ از اروپا تا آمریکا نیز نمایان شده است.
انفجار قیمت انرژی؛ از نفت تا سوخت جت
انسداد تنگه هرمز با حذف روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده، بازار جهانی را با کمبود جدی مواجه کرده است. قیمت نفت برنت که در روزهای ابتدایی با جهش ۱۰ تا ۱۳ درصدی از مرز ۸۰ دلار عبور کرد، در ادامه به سطوح بالای ۱۲۰ دلار نیز رسید و عملاً وارد یک فاز بیثبات و صعودی شد.
این شوک بهسرعت به سایر حاملهای انرژی منتقل شد:
- بنزین: رشد محسوس قیمتها؛ در آمریکا تا حدود ۴ دلار در هر گالن
- گازوئیل: کمبود در بازار آسیا و افزایش شدید هزینه حملونقل
- سوخت جت: افزایش قابلتوجه بهدلیل کاهش عرضه و تغییر مسیر پروازها
در این میان، گازوئیل بهعنوان موتور اصلی زنجیره حملونقل، نقش کلیدی در انتقال این شوک به کل اقتصاد جهانی ایفا کرده و هزینه لجستیک را در تمام سطوح افزایش داده است.
اروپا و آمریکا زیر فشار؛ بازگشت تورم انرژی
افزایش قیمت انرژی، بهویژه پس از تداوم ۴۰ روزه بحران، اکنون بهطور مستقیم در اقتصادهای غربی نمایان شده است.
در اروپا:
- صنایع انرژیبر (فولاد، شیمیایی، حملونقل) با افزایش شدید هزینه تولید مواجه شدهاند
- قیمت انرژی برای خانوارها دوباره صعودی شده و فشار معیشتی را افزایش داده است
- تورم روندی افزایشی گرفته و چشمانداز رشد اقتصادی تضعیف شده است
در ایالات متحده:
- افزایش قیمت بنزین به یکی از دغدغههای اصلی خانوارها تبدیل شده
- هزینه حملونقل و زنجیره تأمین بالا رفته و به تورم کالاها دامن زده است
- سیاستگذار پولی با چالش همزمان «کنترل تورم» و «حفظ رشد اقتصادی» مواجه شده
در مجموع، تداوم این وضعیت نشانههای بازگشت رکود تورمی را در اقتصادهای بزرگ تقویت کرده است.
ضربه به پتروشیمی و جهش نهادههای کشاورزی
یکی از عمیقترین اثرات انسداد تنگه هرمز، اختلال در بازار مواد پایه صنعتی و کشاورزی است؛ جایی که منطقه خلیج فارس نقش کلیدی در تأمین جهانی دارد.
- حدود ۵۰٪ تجارت جهانی اوره از این منطقه تأمین میشود
- قیمت اوره در کمتر از سه هفته، بیش از ۲۸٪ افزایش یافته و از ۶۰۰ دلار در هر تن عبور کرده
- عرضه جهانی متانول بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش یافته
- بازار گوگرد، نفتا و پلیاتیلن با کمبود و افزایش قیمت مواجه شده است
این تحولات باعث شده هزینه تولید در صنایع مختلف و بهویژه کشاورزی بهشدت افزایش یابد.
امنیت غذایی؛ بحران در حال شکلگیری
افزایش قیمت انرژی و نهادههای کشاورزی، اکنون بهطور مستقیم به بازار غذا منتقل شده و امنیت غذایی را به یکی از اصلیترین نگرانیهای این بحران تبدیل کرده است.
در غرب آسیا:
- کشورهای حاشیه خلیج فارس وابستگی بالایی به واردات غذا دارند
- انسداد تنگه، مسیر اصلی تأمین غلات و مواد غذایی را مختل کرده است
در سطح جهانی:
- افزایش قیمت کود، کشاورزان را از برزیل تا هند با محدودیت مواجه کرده
- احتمال کاهش تولید در فصل آینده افزایش یافته
- هزینه حملونقل، نگهداری و توزیع مواد غذایی بهشدت بالا رفته است
در چنین شرایطی، افزایش قیمت مواد غذایی و حتی خطر کمبود در برخی کشورها، دور از انتظار نیست.
برآورد خسارت و چشمانداز پیشرو
برآوردها نشان میدهد اگر این انسداد به مدت دو ماه ادامه یابد، اقتصاد جهانی ممکن است با خسارتی در حدود ۵ تریلیون دلار مواجه شود. همزمان، ترکیب تورم بالا و کاهش رشد، جهان را به سمت یکی از جدیترین دورههای رکود تورمی پس از دهه ۱۹۷۰ سوق میدهد.
حتی در صورت بازگشایی تنگه، بازگشت زنجیرههای تأمین به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود و اثرات تورمی آن برای ماهها و حتی بیش از یک سال در اقتصاد جهانی و سبد مصرفی خانوارها باقی میماند.
بسته ماندن تنگه هرمز طی بیش از ۴۰ روز گذشته، یک بحران چندلایه را تثبیت کرده است:
- جهش پایدار قیمت انرژی
- انتقال شوک به صنایع و کشاورزی
- افزایش قیمت غذا و فشار معیشتی
- تشدید ریسک رکود تورمی در اقتصاد جهانی
این بحران اکنون از یک شوک منطقهای عبور کرده و به یک مسئله تمامعیار جهانی تبدیل شده است؛ مسئلهای که همزمان بازار انرژی، امنیت غذایی و ثبات اقتصادی را هدف قرار داده است.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید