دانشگاه در محاصره

یادداشت از مریم محمدپوریان –  آذربایجان‌غربی، ارومیه

 از موشک و بمب تا حمله به اندیشه

در ایام جنگ رمضان و جنگ ۱۲روزه، بارها شاهد بودیم که ترامپ ایران را به حمله به زیرساخت‌های کشور تهدید می‌کرد. وقتی از زیرساخت صحبت می‌شود، معمولاً ذهن‌ها به سمت نیروگاه‌های برق، تأسیسات انرژی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل مانند پل‌ها و خطوط ریلی می‌رود؛ اما به تعبیر دکتر زادبر، «زیرساخت ماد، دانشگاه است.»

دانشگاهی که در جریان دو جنگ سال ۱۴۰۴ علیه ایران، مورد تهاجم نظامی قرار گرفت، سال‌هاست با نوع دیگری از تهاجم نیز مواجه است؛ تهاجمی که عرصه فرهنگ و اندیشه را هدف قرار داده است.

دانشگاه تنها محل آموزش علم و تخصص نیست؛ بلکه در کنار آموزش، وظیفه پرورش روح و شکل‌دهی به شخصیت و نگرش دانشجو را نیز بر عهده دارد؛ موضوعی که بخشی از آن در قالب دروس عمومی دنبال می‌شود. با این حال، هنگامی که بخش قابل توجهی از دانشجویان، دروس عمومی را صرفاً «واحد پرکن» تلقی می‌کنند، طبیعی است که کارکرد فرهنگی و تربیتی این دروس نیز تحت‌الشعاع قرار گیرد. نتیجه چنین وضعیتی را می‌توان در رفتارهایی مانند آتش زدن پرچم کشور در محیط دانشگاه مشاهده کرد.

اما وضعیت فرهنگی دانشجویان را نمی‌توان جدا از وضعیت اساتید و سیاست‌گذاری‌های وزارت علوم بررسی کرد. ترغیب دانشجویان به مهاجرت، تزریق ناامیدی، القای ضعف و ناتوانی کشور و حتی تمسخر رویدادهایی مانند ۲۲ بهمن، از جمله مواردی است که بارها از سوی برخی اساتید مطرح شده و در مواردی نیز برخورد مؤثری با آن صورت نگرفته است.

این در حالی است که همین اساتید بر اساس ضوابط و با در نظر گرفتن بندهای مربوط به صلاحیت عمومی، وارد نظام آموزش عالی شده‌اند. حال باید پرسید با تصمیم اخیر وزارت علوم برای حذف این بند از معیارهای مورد بررسی در فرآیند استخدام اعضای هیئت علمی، چه آینده‌ای در انتظار دانشگاه‌های کشور خواهد بود؟

اگر در فرآیند جذب اعضای هیئت علمی، صلاحیت‌های عمومی و الزامات قانونی نادیده گرفته شود، این نگرانی وجود دارد که افرادی که به مبانی اسلام و قانون اساسی اعتقادی ندارند یا سابقه عضویت در گروه‌های معاند و حضور در اغتشاشات را داشته‌اند، بتوانند وارد جایگاه استادی دانشگاه شوند.

مسئله فقط تغییر یک بند در یک فرآیند اداری نیست؛ سخن از آینده دانشگاه و نسلی است که قرار است آینده علمی، فرهنگی و مدیریتی کشور را رقم بزند.

اگر حمله نظامی، ساختمان و تجهیزات دانشگاه را هدف قرار می‌دهد، آسیب به زیرساخت فرهنگی و فکری دانشگاه می‌تواند نسلی را هدف قرار دهد که قرار است آینده کشور را بسازد.

به همین دلیل، شاید لازم باشد تهدید علیه دانشگاه را تنها در موشک و بمب جست‌وجو نکنیم؛ گاهی خطرناک‌ترین حمله، حمله‌ای است که آرام و تدریجی، از درون زیرساخت‌های فکری و فرهنگی کشور را هدف قرار می‌دهد.