سخنی چند در باره توافق مکه

عربستان در بحبوحه جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، علاوه بر تحمل تحریم بزرگ نفت و کالا بعد از بسته شدن تنگه هرمز در خلیج فارس، پس از تشدید محاصره یمن با بمباران فرودگاه صنعا، ناگزیر شد محاصره یمن مبارز در دریای سرخ را هم به جان خریده و در تحریم تقریبا کامل نفت و کالا فرو رود. لذا از دوست قدیمی خود پاکستان که سال گذشته با آن پیمان دفاعی امضاء کرده بود، خواسته تا اینبار با همراهی ترکیه، توافقنامه مکه را اواسط مردادماه جاری امضاء کنند. برخی مردم منطقه در بادی امر، این تحول را امری سرنوشت ساز تصور میکنند که موجب تغییرات ژئوپلیتیک شده و سازمانی پر قدرت تاسیس کند. اما با دقت بیشتر در خواهند یافت این توافقنامه احتمالا به جز ابزاری برای بازدارندگی سیاسی در برابر موج گرفتاریهای خود ساخته عربستان، کارکرد دیگری نداشته باشد.

نظام سعودی در سیاستهای منطقه ای و ارزشهای خود گویی همزاد و دوقلوی اسرائیل است. اول اینکه هر دوی اینها با سیاستهای انگلستان به قدرت رسیدند. از جانبی دیگر، هرکه با اسرائیل دشمن باشد، عربستان هم در پاسخ دشمن سر سخت آنست. لذا هم با اخوان و هم با ناصر در مصر دشمنی داشت. آل سعود از بدو قدرت گرفتن خود در شبه جزیره عربستان، با دنبال کردن طرح انگلیسی برای از هم پاشی تمدن اسلامی، کشتار شیعیان را سرلوحه اهداف خود قرار داده بارها با حمله به کربلا و نجف، مردم بیگناه را قتل عام کردند. سعودی همچنین گویی با حزب ا… و حماس (شجاع ترین جنگجویان شیعه و سنی ضد اسرائیل) پدر کشتگی دارد. عربستان از ابتدای تاسیس ج.ا.ا. به مخالفت و بیم از آن برخاست و در تمامی مشکلات علیه ان با اسرائیل و آمریکا همراه بود. از شرکت در جنگ صدام و همزمان کشتار حجاج ایرانی و کمک به ترور منافقین تا دادن پایگاه به آمریکا برای حمله به ایران تا خواستن “زدن سر” نظام از آمریکا، از آن جمله بود. سعودی برای ازمیان برداشتن شیعیان یمن و انصار الله، طی 8 سال از هیچ جنایت جنگی دریغ نکرد که تا قبل از نسل کشی اسرائیل در غزه، تالی نداشت. عربستان با همه همسایگان عرب خود در شورای همکاری هم سابقه جنگ و تصرف سرزمین و چاههای نفتی داشته اشت. از امارات و قطر در دهه 1980، چاههای نفت شیبه و خور العدید را تصرف کرده که از یکی روزانه بیش از یک میلیون بشکه نفت برداشت کرده و موقعیت سوق الجیشی قطر را با اشغال مرزهای جنوب شرق آن با امارات تغییر داده و تضعیف کرده است. از کویت و عمان نیز چاههای نفت و سرزمین غصب کرده اند. آل سعود در تمامی مناقشات بزرگ در جهان اسلام، در طرف دشمنان صهیونی و برای تضعیف مسلمانان ایستاده اند. از طرفداری از صدام، جانی عراق برای کشتار شیعیان عراقی و مردم ایران، تا بمبگزاریهای انبوه در مراکز جمعیتی و زیارتی و مساجد عراق پس از صدام برای کشتار صدها هزار بیگناه، تا لشکر کشی و کشتار مخالفان بحرین و کشتارها در سودان و سومالی و نیجریه و سوریه… از طرف دیگر نظام سعودی و دست آموختگان ایدئولوژیک آن مانند داعش، همیشه متحدین پول افشان و جانفشان برای صهیونیسم بین الملل یعنی آمریکا و همه اقمار منطقه ای آن بوده اند و اگر گفته شود بیشتر هزینه های تاسیس اسرائیل و کمکهای سالانه به آنرا آمریکا از ثروت عربستان تامین کرده، و بدون این کمکها امکان ایجاد اسرائیل نمیبود، اغراق نیست.

با این مقدمه، توافق مکه به هیچوجه ضد اسرائیل نخواهد شد، زیرا در اینصورت میباید اول از ایران که در جنگ با رژیم صهیونیستی است، در خواست عضویت میکردند. بعلاوه نظر به اینکه هر سه کشور متحد آمریکا و تحت فرمان آنند، برای چنین توافقی حتما از آن اجازه گرفته و حتی به احتمال زیاد با توصیه آمریکا چنین کرده اند که در اینصورت کوچکترین انحراف از سیاستهای آمریکا در مورد حمایت از اسرائیل متصور نخواهد بود. علاوه بر این، رهبران سه کشور، روابط شخصی ویژه با ترامپ داشته و این توافق هم بلافاصله پس از حضور ترامپ در ترکیه برای اجلاس سران ناتو، انجام شد. قرینه دیگر بر سوگیری آمریکا-محور این توافق، عدم پیوستن مصر به آن علیرغم اجلاس چهار جانبه وزرای خارجه این کشورها در اردن ماقبل اعلام توافق، برای ترغیب وزیر مصری به پیوستن بود که به روایت “عربی الجدید” به نقل از مقام مصری، علت استنکاف مصر از این توافق، نگرانی آن از درگیری با یمن و حشد الشعبی بوده است. مصر یکبار دیگر از 1962 تا 1970 با 130000 سرباز، به یمن لشگر کشی کرد و در آخر با آمار رسمی 26000 کشته و با رقم حقیقی بیش از 50000 تلفات، از آنجا بازگشت.

ترکیه، قویترین عضو این توافق از نظر سیاسی-نظامی، تاریخچه ای کاملا واگرا در روابط با عربستان داشته است. زیرا رژیم سعودی و دیدگاه وهابی حاکم بر شبه جزیره، پس از حدود 150 سال جنگهای تروریستی با حاکمیت عثمانی و حمله به ولایات آن مانند کربلا و اعتاب مقدسه و کشتار مسلمانان بیگناه غالبا شیعه (نظیر کارهایی که صد و اندی سال یعد داعش سعودی انگیخته تکرار کرد)، سرانجام با کمک لورنس انگلیسی از خلافت عثمانی جدا شد. این سابقه جنایات، ناچار در حافظه دولتمردان ترک باقیست. یک دلیل علنی ساختن سلاخی و اره کردن قاشقچی توسط عوامل مستقیم محمد بن سلمان در کنسولگری سعودی در اسلامبول، با محوریت و خشم شخصی اردوغان، این نقار تاریخی بود، که خود منجر به دشمنی بیشتر دو کشور شد و نهایتا با تمویل کودتای ناکام غربی-عربی علیه دولت اردوغان جبران گردید که با تلاش ایران خنثی شد. بعدها با دشمنی چهار جانبه عربستان، امارات، مصر و بحرین با قطر، ترکیه به همراه ایران به کمک این شیخ نشین درمانده شتافته و محاصره علیه قطر را شکستند. به عبارت دیگر، ترکیه انگیزه سیاسی- فرهنگی برای نجات رژیمی که با جنگ و جنایات و توطئه انگلیسی از آن جدا گردیده ندارد. از نظر فرهنگی هم، رقابت وهابیونِ ابتداءً وابسته به بریتانیا و سپس آمریکا، برای مرکزیت اسلام در برابر وارثان خلافت عثمانی که تا صد سال قبل محور اسلام سنی بودند، جای زیادی برای فداکاری نظامی طرف ترک ندارد.

از سابقه ناجور روابط دوجانبه با عربستان که بگذریم، ترکیه کشوری با مشکلات بالای اقتصادی و از آن جمله بدهی خارجی نزدیک 600 میلیارد دلاری و بهره کلان دهها میلیارد دلاری این بدهی است. دولت ترکیه به ناچار با وضع عوارض و مالیاتهای کلان بر مردم خود این بهره ها را باید کارسازی کند. یک دلیل گرانی بیش از حد انرژی در این کشور مانند بنزین و گازوییل تقریبا لیتری 1.5 تا 2 دلار و گاز متر مکعبی 55 هزارتومان (در برابر 500 تومان ایران!)، در برابر متوسط حقوق 536 دلار در ماه (wage.is/turkey/)، استخراج این مالیات کلان برای هزینه های بهره وامها و همینطور مخارج بالای نظامی عضویت در ناتو انجام میشود. ترکیه از ابتدای تاسیس در حالت نیمه جنگی با شریک دیگر ناتو یعنی یونان بوده و پس از استقرار ارتش خود در قبرس و برپا کردن جمهوری قبرس ترک شمالی، این ستیز افزایش داشته است.

پاکستان، طرف وفادارتر این توافق هم کشوری فقیر با بدهی و جمعیت بالا و البته با ارتشی جنگ آزموده و مجهز به سلاحهای اتمی، طی 77 سال گذشته در جنگ متواتر با هند بوده است. این کشور گرچه از سه دهه قبل برای ایجاد و به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان سنگ تمام گذاشت، لکن پس از شکست و فرار آمریکا از آنجا، درگیر جنگی مستمر با طالبان است. با این دو جبهه جنگ گرم، و بحرانهای داخلی ناشی از تروریسم و تنگناهای اقتصادی، آخرین چیزی که پاکستان نیاز دارد، درگیری بزرگتر با دشمنان عربستان خواهد بود.

از طرف دیگر ترکیه و پاکستان، با هزاران کیلومتر مرزهای جنگ و تنش با دیگر همسایگان، آرامترین و صلح آمیز ترین و سود آور ترین مرز را با ایران داشته اند که به ویژه در شرایط جنگهای تحمیلی علیه ج.ا.ا.، منبعی مهم برای تجارت و سود آوری برای آنان بوده است. هر دو کشور بعلاوه خود عربستان، ضد صهیونیست ترین مسلمانان جهان را در خود جای داده اند که حتی تا 30 درصد آنان شیعه یا علوی بوده و نسبت به ج.ا. ایران همدلی بالا داشته اند.

این توافق یک اتحادیه یا پیمان نظامی محسوب نمیشود. تنها اتحاد نظامی عملیاتی جهان ناتو است که هم ار نظر سیاسی و ارزشی به یک بلوک مسیحی مشتمل بر فاتح و شکست خورده (آلمان، ایتالیا- فرانسه) جنگهای قبلی تعلق دارند و هم از رهبری اقتدارگرای آمریکایی که آن جنگها را به سرانجام رساند برخوردارند. به عبارت دیگر از توافق مکه انتظار نمیرود، در جنگ با هند از پاکستان و در جنگ با یونان از ترکیه حمایت کند. ترکیه نیز چنانچه اراده ورود به هر جنگی داشته باشد، با عنایت به تعهدات خود در برابر ناتو، میباید از آنان مجوز داشته و هماهنگی کامل برقرار نماید.

اما این توافق به قولی یک بیمه سیاسی برای سه کشور است که به تنهایی از پس مخارج فعلی تغییرات ژئوپلیتیکی و به ویژه برآمدن قدرت جمهوری اسلامی ایران در پی شکست آمریکا در جنگ تحمیلی بر نمی آیند. لذا متصور نیست از بعد سیاسی به نظامی منتقل شود. هر دو کشور ترکیه و پاکستان به دلایل عدیده عزم چنین کاری را ندارند. هر دو تقریبا در تمامی مرزها جز ایران دچار تهدید و جنگند و جنگی دیگر در مرزهای صلح آمیز خود با ایران، یعنی به طرفداری از اسرائیل و آمریکا، آنها را به اختلافات و تنشهای داخلی و نهایتا نابودی خواهد کشاند.

در برابر این واقعیات، سالهاست ایران خواستار یک پیمان امنیتی واقعی بین کشورهای اسلامی برای ضمانت استقلال آنها از استعمار و صهیونیسم بین المللی بوده که بشدت مورد حمایت ملتهای اسلامی است. اما دولتهای ضعیف و تحت فشار و وابسته اسلامی، جرئت آنرا نداشته اند. لذا اگر این پیمان در برابر دشمنان اسرائیل و مقاومت اسلامی عرض اندام کند، با مخالفت شدید ملتهای همین سه کشور که بشدت ضد اسراییل و آمریکایند، مواجه خواهد شد.