سونامی ابتذال فرهنگی(2)

جنگی که از در سرگرمی  وارد می شود

هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند تمام مسائل فرهنگی خود را به بیرون نسبت دهد. قدرت فرهنگی زمانی شکل می‌گیرد که جامعه بتواند از درون، اعتماد، امید و احساس تعلق تولید کند.

در این میان، حکمرانی خوب خود بخشی از سیاست فرهنگی است. عدالت، شفافیت، کارآمدی و احترام به مردم، فقط مسائل مدیریتی نیستند؛ بلکه بر میزان پذیرش پیام‌های فرهنگی نیز اثر می‌گذارند.

از کنترل فرهنگی به توانمندسازی فرهنگی

راه مقابله با فرسایش فرهنگی، صرفاً افزایش محدودیت نیست. جامعه‌ای که تنها به دلیل نبود گزینه، یک انتخاب فرهنگی را انجام می‌دهد، هنوز مصون نشده است.

مصونیت واقعی زمانی ایجاد می‌شود که فرد بتواند در معرض روایت‌های مختلف قرار بگیرد، آنها را تحلیل کند و آگاهانه انتخاب کند.

به همین دلیل، سیاست فرهنگی باید از نقش «کنترل‌کننده رفتار» به سمت «سازنده محیط فرهنگی» حرکت کند. این یعنی سرمایه‌گذاری جدی در هنر، سینما، ادبیات، موسیقی، بازی‌های رایانه‌ای، رسانه‌های جدید و تولیدکنندگان خلاق.

مسئله این نیست که چگونه محتوای نامطلوب را از مقابل چشم مردم حذف کنیم؛ مسئله این است که چگونه محتوای مطلوب را آن‌قدر جذاب، حرفه‌ای و قابل‌رقابت کنیم که مخاطب واقعاً انتخاب دیگری داشته باشد.

روایت هویت باید زندگی شود

یکی از مهم‌ترین اشتباهات در حوزه فرهنگ این است که تصور کنیم هویت با تکرار شعارها حفظ می‌شود. در حالی که هویت بیش از آنکه شنیدنی باشد، تجربه‌شدنی است.

جوانی که باید به کشور خود احساس تعلق داشته باشد، باید امکان تجربه پیشرفت، اثرگذاری و افتخار را داشته باشد. کسی که باید به مسئولیت اجتماعی باور داشته باشد، باید انسان‌هایی واقعی را ببیند که این ارزش‌ها را در زندگی خود محقق کرده‌اند.

تجربه نشان داده است که یک روایت زمانی ماندگار می‌شود که به تجربه تبدیل شود. تاریخ، ارزش‌ها و آرمان‌ها زمانی برای نسل جدید معنا پیدا می‌کنند که از سطح حرف عبور کنند و در زندگی واقعی دیده شوند.

مسئله نهایی: ساختن انسان آینده

در نهایت، چالش فرهنگی را نباید به چند مصداق محدود کرد. مسئله اصلی این است که انسان ایرانی آینده چگونه انسانی خواهد بود.

آیا خود را عضوی از یک جامعه می‌داند یا فردی جدا از دیگران؟ آیا برای آینده حاضر است هزینه بدهد یا همه چیز را به لذت امروز محدود می‌کند؟ آیا خانواده، مسئولیت، معنویت و تعلق اجتماعی هنوز برای او معنا دارند؟

پاسخ این پرسش‌ها آینده فرهنگی جامعه را تعیین خواهد کرد.

برای حفظ هویت، کافی نیست به مردم گفته شود چه چیزی نباشند. باید تصویری جذاب، عقلانی و باورپذیر از آنچه می‌توانند باشند پیش روی آنان قرار داد.

مقابله با ابتذال فرهنگی در نهایت جنگ با چند محتوا یا چند رفتار نیست؛ تلاش برای ساختن یک زندگی معنادار است. جامعه‌ای که آینده‌ای امیدوارکننده، فرهنگ جذاب و امکان انتخاب آگاهانه داشته باشد، خود بهترین دفاع را در برابر فرسایش هویتی خواهد داشت.

نویسنده:

محمد خروجی، دکترای فیزیک ماده چگال