محمدتقی فهیم: صداوسیما به عنوان مهم ترین جبهه رسانه ای کشور مورد حمله قرار گرفت

در روزهای اخیر، صداوسیما بار دیگر هدف موجی از انتقادها و هجمه‌ها از سوی برخی چهره‌های سیاسی، جریان‌های اپوزیسیون و صفحات و کانال‌های فعال در فضای مجازی قرار گرفته است؛ هجمه‌هایی که از نقد نحوه عملکرد رسانه ملی تا مطالبه تغییر مدیریت آن را شامل می‌شود. محمدتقی فهیم، منتقد و کارشناس فرهنگی و رسانه‌ای، در گفت‌وگو با «عصر ایرانیان» با تفکیک نقدهای موردی از این موج گسترده، معتقد است بخشی از این حملات را باید در چارچوب جایگاه صداوسیما در شرایط جنگی و تلاش برخی جریان‌ها برای سهم‌خواهی از رسانه ملی دید. او ضمن دفاع از عملکرد صداوسیما در دو جنگ اخیر و نقش آن در حفظ انسجام اجتماعی، تأکید می‌کند که رسانه ملی در عین برخورداری از نقاط قوت، همچنان در حوزه‌هایی مانند سرگرمی و برنامه‌سازی نیازمند تقویت است.

هجمه‌ها علیه رسانه ملی

فهیم در ابتدای این گفت‌وگو با اشاره به حملات اخیر علیه صداوسیما می‌گوید آنچه در شرایط فعلی کاملاً روشن است، قرار گرفتن رسانه ملی در معرض یک تهاجم جدی است. به اعتقاد او، در دوران جنگ، رسانه نیز یکی از جبهه‌های مهم کشور است و صداوسیما به عنوان محوری‌ترین جبهه رسانه‌ای، در کانون توجه و حملات دشمنان قرار می‌گیرد.

او معتقد است دشمنان به‌خوبی می‌دانند چه نهادی در حفظ انسجام، تداوم حیات و استقلال کشور نقش دارد و به همین دلیل صداوسیما را هدف قرار می‌دهند. فهیم با اشاره به سابقه حمله به مدیران رسانه ملی در مقاطع پایانی مأموریت‌های مدیریتی می‌گوید این مسئله در دوره‌های گذشته نیز وجود داشته، اما به نظر می‌رسد با نزدیک شدن به پایان دوره مأموریت پیمان جبلی، شدت و حدت این حملات بیشتر شده است.

نقد یا سهم‌خواهی؟

این کارشناس رسانه در یک نگاه کلی، بخشی از هجمه‌ها را ناشی از تمایلات جناحی، تشکیلاتی و گروهی می‌داند. از نگاه او، اگر صداوسیما در دو جنگ اخیر نتوانسته بود نقش خود را ایفا کند و اثرگذاری لازم را نداشت، چه‌بسا به جای حمله، از سوی برخی جریان‌ها مورد تشویق قرار می‌گرفت.

فهیم می‌گوید جریان‌ها و گروه‌های مختلفی به دنبال این هستند که سهم خود را از رسانه ملی مطالبه کنند؛ مسئله‌ای که در گذشته هم وجود داشته، اما به اعتقاد او هیچ‌گاه با این شدت و حدت نبوده است. او این وضعیت را تلاش برای تسخیر سنگری می‌داند که طی چهار دهه گذشته نیز همواره برای در اختیار گرفتن آن تلاش شده است.

به گفته فهیم، تلاش شده صداوسیما خارج از جریان‌های جناحی و در یک وضعیت معتدل باقی بماند تا در اختیار جریان خاصی قرار نگیرد و به ابزاری علیه استقلال، توسعه و مقاومت مردم تبدیل نشود. بنابراین، به اعتقاد او، بخشی از این حملات بیش از آنکه از موضع دفاع از کشور باشد، ناشی از منافع‌طلبی و سهم‌خواهی سیاسی است.

عملکرد صداوسیما در دو جنگ

فهیم در ارزیابی عملکرد رسانه ملی در شرایط جنگی، برای صداوسیما نمره قبولی قائل است. او یکی از مهم‌ترین نقاط مثبت این دوره را حضور جریان‌ها و دیدگاه‌های متنوع در آنتن می‌داند و معتقد است در دوره اخیر، افراد و گرایش‌هایی با نگاه‌های مختلف، حتی گرایش‌های رادیکال یا مخالف مدیریت حاکم، در صداوسیما حضور داشته و دیدگاه‌های خود را مطرح کرده‌اند.

وی می‌گوید حتی برخی از صحبت‌هایی که امروز در فضای مجازی وایرال می‌شوند و دست‌به‌دست می‌شوند، از صداوسیما پخش شده‌اند؛ مسئله‌ای که گاهی حتی باعث تعجب می‌شود که چنین اظهاراتی چگونه از رسانه ملی پخش شده است.

از نگاه فهیم، حضور گسترده مردم در آنتن نیز یکی از نقاط مهم عملکرد صداوسیماست. گزارش‌های زنده و میدانی، انعکاس نظرات مردم و رساندن صدای آنها به آنتن، به‌ویژه در یک سال اخیر، باعث شده بخش‌های مختلف جامعه، از جمله توده‌های پایین جامعه، در تلویزیون دیده و شنیده شوند.

نقش صداوسیما در وحدت ملی

به گفتۀ فهیم، یکی از مهم‌ترین وظایف رسانه ملی در شرایط بحران، تقویت همگرایی مردم است. او می‌گوید یکی از آرزوهای بسیاری از منتقدان رسانه این بوده که صداوسیما بتواند در یکپارچگی مردم نقش ایفا کند، نه اینکه به ابزار یکپارچگی حزبی تبدیل شود.

وی معتقد است در دوره اخیر، صداوسیما تا حد امکان در جهت یکپارچگی، ایستادگی و مقاومت مردم عمل کرده است. دوربین رسانه ملی در شرایط دشوار خود را به میدان رسانده و توانسته صدای مردم را به آنتن برساند.

فهیم با اشاره به تجربه دو جنگ اخیر می‌گوید آنچه در این شرایط بیش از هر چیز دیده شد این بود که مردم هستند که وضعیت کشور را حفظ می‌کنند، نه صرفاً احزاب و گروه‌ها. از نگاه او، رسانه در این بخش توانسته تا حد زیادی در کنار مردم باشد و اجازه ندهد جامعه دچار انشقاق و واگرایی شود.

او همچنین افزایش مخاطبان صداوسیما در این دوره را نشانه‌ای از توفیق رسانه ملی می‌داند و معتقد است تلویزیون در مجموع توانسته در حفظ همگرایی جامعه نقش داشته باشد.

توجه به مخاطب خاکستری

یکی دیگر از نکاتی که فهیم در ارزیابی عملکرد صداوسیما مطرح می‌کند، توجه به مخاطبان خاکستری و ناراضی است. به گفته او، اداره یک رسانه در شرایط بحران کار ساده‌ای نیست؛ رسانه باید هم از تحولات روز عقب نماند و هم برای گروه‌های مختلف مخاطب برنامه داشته باشد.

وی به شبکه‌هایی مانند نمایش، تماشا و نسیم اشاره می‌کند که در کنار شبکه‌های جدی‌تر مانند خبر و دو، تلاش کرده‌اند مخاطبان خاکستری و حتی ناراضی را حفظ کنند.

فهیم در حوزه نمایشی و سرگرمی البته نقدهایی جدی دارد و معتقد است صداوسیما می‌توانست در این بخش بیشتر کار کند؛ چراکه سرگرمی و تفریح یکی از اضلاع اصلی رسانه است. با این حال، او این نقد را نافی عملکرد کلی رسانه در شرایط بحران نمی‌داند.

عملکرد در شرایط محدودیت مالی

فهیم یکی دیگر از دشواری‌های مدیریت صداوسیما را محدودیت‌های مالی می‌داند. او می‌گوید شرایط بودجه‌ای امروز صداوسیما با دوره‌هایی که این سازمان منابع مالی بیشتری داشت، قابل مقایسه نیست.

به گفته او، در دوره‌هایی صداوسیما منابعی داشت که امکان تولید بسیار گسترده را فراهم می‌کرد، اما امروز علاوه بر محدودیت‌های مالی، فشارهای سیاسی و تجاری نیز وجود دارد. بخش بازرگانی و تبلیغات صداوسیما نیز تحت تأثیر شرایط اقتصادی و قطبی‌شدن جامعه قرار گرفته است.

از نگاه فهیم، مدیریت رسانه در چنین شرایطی، یعنی اداره یک مجموعه بزرگ با محدودیت منابع، فشارهای سیاسی و ضرورت حفظ مخاطب، کار ساده‌ای نیست و همین مسئله باید در ارزیابی عملکرد رسانه ملی مورد توجه قرار گیرد.

صداوسیما در برابر جبهه رسانه‌ای خارج از کشور

فهیم در بخش دیگری از سخنان خود به گستردگی جبهه رسانه‌ای علیه ایران اشاره می‌کند. به گفته او، تعداد زیادی رسانه فارسی‌زبان و شبکه ماهواره‌ای علیه کشور فعالیت می‌کنند و صداوسیما در برابر یک بمباران تبلیغاتی گسترده قرار دارد.

او معتقد است رسانه ملی در حوزه‌های افشاگری، تبلیغ و ترویج تلاش کرده تا حد امکان این جریان رسانه‌ای را خنثی کند و نباید این بخش از عملکرد صداوسیما را نادیده گرفت.

با این حال، فهیم تأکید می‌کند که صداوسیما بی‌اشکال نیست و برخی شیطنت‌ها و ضعف‌های آن گاهی برجسته می‌شوند. از نگاه او، رسانه ملی خود باید بتواند این بی‌انصافی‌ها و هجمه‌ها را خنثی کند.

رسانه ملی باید از خودش دفاع کند

فهیم در پایان تأکید می‌کند که صداوسیما برای دفاع از عملکرد خود باید بیش از گذشته از ظرفیت برنامه‌سازی استفاده کند. به اعتقاد او، به‌ویژه در حوزه نمایش و سریال‌سازی می‌توان بخشی از این مسائل را به درون‌مایه تولیدات تبدیل کرد و از این طریق به دفاع از عملکرد رسانه پرداخت.

او در جمع‌بندی، ضمن تأکید بر وجود نقدهایی در عملکرد صداوسیما، معتقد است در شرایطی که رسانه ملی از چند جهت تحت فشار قرار دارد، باید دستاوردهای آن در حفظ مخاطب، انعکاس صدای مردم، تقویت همگرایی و مقابله با یک جبهه گسترده رسانه‌ای نیز دیده شود.

از نگاه فهیم، صداوسیما در دو جنگ اخیر، دست‌کم در مسیر حفظ وحدت و انسجام مردم، عملکردی قابل قبول داشته و در شرایطی که جامعه در معرض فشار و واگرایی قرار داشته، توانسته تا حد زیادی در کنار مردم بایستد و صدای آنان باشد.