گرانی بیسابقه مرغ و تخممرغ
در هفتههای اخیر، بازار مرغ و تخممرغ با نوسانات شدید و افزایش کمسابقه قیمتها مواجه شده است؛ وضعیتی که حتی به تغییرات مدیریتی در وزارت جهاد کشاورزی نیز انجامید. همزمانی این تحولات با «جنگ تحمیلی سوم» که از 9 اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و حدود ۴۰ روز ادامه داشت، این پرسش را در افکار عمومی ایجاد کرده که آیا ریشه این گرانیها در جنگ است یا باید آن را در سیاستهای داخلی جستوجو کرد؟
بررسی دادهها و روندهای تولید، واردات و سیاستگذاری نشان میدهد پاسخ این سوال پیچیدهتر از یک نسبت ساده با جنگ است.
شوک ارزی؛ آغاز یک زنجیره بحران
یکی از مهمترین نقاط عطف، حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی برای واردات کالاهای اساسی در دیماه ۱۴۰۴ بود. این تصمیم باعث شد قیمت نهادههای دامی کلیدی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا بهطور چشمگیری افزایش یابد.
در نتیجه، بسیاری از تولیدکنندگان (بهویژه واحدهای کوچک) با بحران نقدینگی و تأمین نهاده مواجه شدند. هرچند دولت وعده پرداخت تسهیلات برای جبران این وضعیت را داد، اما شواهد نشان میدهد این حمایتها بهموقع و مؤثر به دست تولیدکنندگان نرسیده است.
سقوط جوجهریزی؛ زنگ خطر تولید مرغ
در شرایط عادی، جوجهریزی ماهانه کشور حدود ۱۵۰ میلیون قطعه است و در دورههای اوج حتی به ۱۶۰ میلیون قطعه نیز میرسد؛ رقمی که نیاز داخلی را بهخوبی پوشش میدهد.
اما در دوره اخیر، این عدد به حدود ۹۰ میلیون قطعه کاهش یافته است؛ افتی چشمگیر که مستقیماً عرضه مرغ را تهدید میکند. نکته نگرانکنندهتر اینکه در ماههای گذشته بخشی از جوجههای یکروزه به دلیل نبود خریدار معدوم شدهاند.
همزمان، قیمت جوجه یکروزه نیز نوسانی بیسابقه را تجربه کرده و از ۱۵۰۰ تومان تا ۸۹ هزار تومان در سه ماه گذشته در نوسان بوده است.
پیامد این وضعیت اکنون در بازار نمایان شده:
قیمت مرغ زنده تا ۲۳۰ هزار تومان
قیمت مرغ در خردهفروشیها تا ۳۶۰ هزار تومان
کارشناسان هشدار میدهند با توجه به افت تولید، بازار از خرداد تا پایان تابستان با «انفجار قیمتی» مواجه خواهد شد.
بازار تخممرغ؛ از ثبات سهساله تا آشفتگی
بازار تخممرغ که طی سه سال گذشته به ثبات رسیده و حتی ایران را به صادرکننده تبدیل کرده بود، اکنون دچار نوسانات شدید شده است. قیمت این محصول بین ۳۹۵ تا ۵۹۰ هزار تومان در نوسان است؛ در حالی که چنین بیثباتی در سالهای اخیر سابقه نداشته است.
یکی از مهمترین عوامل این وضعیت، کاهش ظرفیت تولید است. گزارشها نشان میدهد طی ۳ تا ۴ ماه اخیر، به دلیل افزایش هزینهها، بخشی از گلهها حذف شدهاند و تنها از بهمنماه تاکنون حدود ۱۵ میلیون مرغ تخمگذار از چرخه تولید خارج شده است.
نهاده هست، اما گران؛ تناقض بازار
برخلاف برخی ادعاها، دادهها نشان میدهد کمبود نهاده دامی عامل اصلی بحران نیست.
در سال ۱۴۰۴، حدود ۱۸ میلیون تن نهاده دامی وارد کشور شده است، شامل:
۱۰.۵ میلیون تن ذرت
۴.۵ میلیون تن کنجاله سویا
۳.۵ میلیون تن جو
حتی در شرایط جنگی، روند واردات نهتنها متوقف نشده بلکه افزایش نیز یافته است. همچنین گزارشهای گمرکی از رکوردشکنی در ترخیص و جابهجایی نهادهها و استفاده مؤثر از ظرفیت بنادر (بهویژه بنادر شمالی) حکایت دارد.
با این حال، مشکل اصلی در قیمت بالای نهادهها و دسترسی تولیدکنندگان به نقدینگی برای خرید آنهاست.
ذخایر استراتژیک؛ ابزار مغفول تنظیم بازار
در حالی که مسئولان از وجود ذخایر استراتژیک مرغ خبر میدهند، هنوز استفاده مؤثری از این ظرفیت برای کنترل قیمتها صورت نگرفته است. این در حالی است که در شرایط فعلی، عرضه هدفمند ذخایر میتوانست به کاهش التهاب بازار کمک کند.
بدعهدی در پرداختها؛ فشار مضاعف بر تولیدکننده
طبق مصوبه ۱۰ دی ۱۴۰۴، دولت موظف بود بدهی خود به بخش خصوصی را احصا و سازوکار پرداخت آن را سریعاً اجرا کند. اما با گذشت بیش از سه ماه، این تعهد عملی نشده است. این تأخیر، فشار مالی بر تولیدکنندگان را تشدید کرده و یکی از عوامل کاهش انگیزه تولید و افت جوجهریزی محسوب میشود.
راهکارها؛ از مداخله فوری تا اصلاح ساختاری
برای کنترل بحران، مجموعهای از اقدامات کوتاهمدت و بلندمدت پیشنهاد میشود:
کوتاهمدت:
عرضه مرغ منجمد از ذخایر استراتژیک
واردات فوری مرغ از کشورهای منطقه مانند ترکیه و روسیه
افزایش اعتبار کالابرگ برای تقویت قدرت خرید مردم
بلندمدت:
توسعه تولید قراردادی و تکمیل زنجیره تولید
برنامهریزی یکپارچه از مرغ مادر تا محصول نهایی
تنوعبخشی به منابع واردات نهاده (از جمله مسیرهای شمالی و کشورهای همسایه)
استفاده از ظرفیت تشکلهای تولیدی
تنوعبخشی به سبد مصرف پروتئین
سوء مدیریت نباید به پای جنگ نوشته شود
بررسی شواهد نشان میدهد که افزایش قیمت مرغ و تخممرغ، دستکم تا این مرحله، ناشی از جنگ نیست؛ چرا که حتی در دوره درگیری، روند واردات نهاده و تأمین کالا ادامه داشته است.
آنچه بیش از همه در شکلگیری این بحران نقش داشته، مجموعهای از عوامل داخلی است:
سیاستهای ارزی و شوک قیمتی نهادهها
کاهش شدید جوجهریزی
عدم ایفای تعهدات مالی دولت
ضعف در مدیریت بازار و پیشبینی تولید
با این حال، تداوم این نابسامانی در شرایط جنگی میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدیتری به همراه داشته باشد. چرا که در نهایت، تابآوری اجتماعی بهشدت به ثبات اقتصادی و بهویژه امنیت غذایی وابسته است.
برای نظر دادن درباره این مطلب و دیگر مطالب ثبت نام کنید یا اگر حساب دارید وارد شوید