پیروزی حق در برابر اتحاد یهود و نفاق

روز سه‌شنبه ۲۹ اردیبهشت، دکتر سعید جلیلی نماینده رهبر معظم انقلاب در شورای عالی امنیت ملی در صد و چهل و دومین جلسه از سلسله جلسات حکمت سیاسی اسلام در قرآن به تبیین عبرت‌های قرآنی در سوره مبارکه حشر پرداخت که چگونه ترس، محاسبات غلط، اختلافات پنهان و اتکای بیش از حد به قدرت ظاهری سرنوشت جبهه‌های کفر را تغییر داده و سپاه حق را یاری کرده است.
در قرآن نمونه‌ای بسیار مشابه جنگ امروز ما با آمریکا و رژیم صهیونی وجود دارد؛ آن جنگ، نبرد پیامبر با یهود بنی‌نضیر است. قرآن درباره یهود بنی‌نضیر می‌فرماید این‌ها وقتی جنگ را آغاز کردند، بر امکانات و تجهیزات خود تکیه داشتند. تعبیر قرآن این است: «مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا ۖ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا ۖ»(سوره حشر آیه ۲) ؛ یعنی گمان می‌کردند دژها و امکاناتشان می‌تواند آن‌ها را از قدرت الهی حفظ کند. دقیقاً همان تصوری است که دشمن امروز ما دارد؛ اینکه ما تجهیزات پیشرفته، سامانه‌های دفاعی، فناوری نظامی، ابزار اطلاعاتی و امنیتی داریم و این‌ها ما را حفظ می‌کند و آسیب‌پذیری ما را به حداقل می‌رساند.
اما سنت الهی چیز دیگری است. قرآن توضیح می‌دهد که وقتی جبهه حق در میدان حاضر می‌شود، ماجرا فقط یک درگیری مادی نیست. آن آیه معروف را به یاد بیاورید: «وَما رَمَیتَ إِذ رَمَیتَ وَلٰكِنَّ اللَّهَ رَمى» (سوره انفال آیه ۱۷). یعنی وقتی سپاه حق در مسیر الهی می‌جنگد، حقیقت ماجرا این است که خداوند دین خود را به وسیله بندگانش یاری می‌کند.
به همین دلیل است که قرآن درباره بنی‌نضیر نمی‌گوید آن‌ها خیال می‌کردند از مسلمانان شکست نمی‌خورند؛ می‌گوید گمان می‌کردند دژهایشان آن‌ها را «از خدا» حفظ می‌کند. یعنی در حقیقت، رویارویی اصلی، رویارویی با اراده الهی است. قرآن در ماجرای بنی‌نضیر نشان می‌دهد که آن تصویری که از قدرت خود ساخته بودند، فرو ریخت. همان کسانی که تصور می‌کردند هرگز مجبور به عقب‌نشینی نمی‌شوند، حتی در میان سپاه پیامبر نیز این تصور وجود داشت که بعید است این‌ها شکست بخورند یا مجبور به عقب‌نشینی شوند. اما قرآن می‌فرماید: «ما ظننتم أن یخرجوا»؛ یعنی شما هم باور نمی‌کردید که این‌ها با چنین ذلتی تن به شکست بدهند و ناچار شوند آن منطقه را ترک کنند.
نمونه مشابه این مسئله را امروز نیز در دنیا مشاهده می‌کنیم. بعد از چهل روز مقاومت جانانه ملت ما و مردم مؤمن و استوار، دیدید که بسیاری می‌گفتند: این آمریکا است، قدرت بزرگ دنیاست، با همه توانش آمده، از آخرین امکاناتش استفاده کرده، هیچ خط قرمزی هم برای خود قائل نیست. تحلیلشان این بود که وقتی آمریکا با تمام ظرفیت وارد میدان شده و همه ابزارهایش را به کار گرفته، دیگر شکست نخواهد خورد. اما واقعیت این‌گونه نبود. امروز تقریباً همه تحلیلگران، حتی در خود آمریکا و اروپا، اعتراف می‌کنند که آمریکا پیروز نشد. این همان معنای «ما ظننتم أن یخرجوا» است.
قرآن می‌فرماید: «و ظنوا أن حصونهم مانعتهم من الله»؛ آن‌ها گمان می‌کردند دژها، امکانات، تجهیزات و قدرتشان می‌تواند آنان را از اراده الهی حفظ کند. اما قرآن می‌گوید این محاسبه غلط است. تصویری که از قدرت مطلق خود ساخته‌اند، باعث می‌شود واقعیت را نبینند. قرآن می‌فرماید: «فأتاهم الله من حیث لم یحتسبوا»؛ خداوند از جایی که تصورش را نمی‌کردند بر آن‌ها وارد شد. یعنی ضربه را از مسیری خوردند که اصلاً در محاسباتشان نبود.
امروز نیز همین وضعیت را در رفتار حاکمان آمریکا مشاهده می‌کنید. تمام تحلیل و ادعایشان این بود که ما اهل جنگ‌های طولانی نیستیم؛ جنگ‌های سریع و برق‌آسا انجام می‌دهیم. می‌گفتند کار در یکی دو روز تمام می‌شود. مدتی پیش از جنگ، راهبردی را مطرح می‌کردند؛ گفته می‌شد الگویی را که در ونزوئلا آزمایش کرده‌اند و حالا می‌خواهند در ایران به‌صورت گسترده‌تر اجرا کنند؛ یعنی در روز اول رأس نظام را هدف بگیرند و بعد کار را تمام‌شده بدانند. بر همین اساس هم می‌گفتند جنگ طولانی نخواهد شد. اما در واقعیت تمام محاسباتشان به هم خورد. همان چیزی رخ داد که قرآن می‌فرماید: «فأتاهم الله من حیث لم یحتسبوا».
پیامبر اکرم(ص) فرمودند ترس و رعب افکندن بر دل دشمنان، از سنت‌های الهی در یاری سپاه حق است. امروز همان کسانی که در آغاز با غرور می‌گفتند «دو روزه» یا «سه روزه» کار را تمام می‌کنیم، در روزهای پایانی، به استیصال و درماندگی افتادند. همان‌ها که دم از جنگ و نابودی می‌زدند، ناگهان پیام می‌فرستادند که آتش‌بس شود و جنگ پایان یابد. این ترس، اضطراب و درماندگی‌ای که در رفتار و گفتار آنان آشکار شد، همان وعده قرآن در آیه ۲۶ احزاب است؛ «وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ» دل هایشان ترس و بیم افکندیم.
در آیه دوم سوره حشر، قرآن می‌فرماید: «هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ مِنْ دِیَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ». مرحوم علامه طباطبایی در توضیح تعبیر «أَوَّلِ الْحَشْرِ» می‌فرمایند؛ «أَوَّلِ الْحَشْرِ»؛ یعنی نخستین حشر و اخراج. همین تعبیر نشان می‌دهد که این ماجرا منحصر به همان واقعه نیست؛ وقتی گفته می‌شود «اول»، یعنی ممکن است حشر دوم و سوم نیز وجود داشته باشد. به تعبیر دیگر، این یک سنت تاریخی و الهی است که می‌تواند در زمان‌های دیگر نیز تکرار شود.
نکته مهم دیگری که در این سوره مطرح می‌شود و شباهت قابل توجهی با برخی واقعیت‌های امروز دارد، این است که اصل این درگیری میان بنی‌نضیر و سپاه اسلام، به خاطر یک ارتباط، هماهنگی و هم‌افزایی بود که میان جبهه یهود بنی‌نضیر و برخی عناصر درون جامعه اسلامی شکل گرفته بود. این‌ها به هم متصل شده بودند؛ یعنی از درون امت اسلامی، افرادی با جبهه مقابل ارتباط برقرار کردند. نمونه چنین وضعیتی را امروز هم می‌توان مشاهده کرد؛ اینکه دشمن از پایگاه‌هایی در درون منطقه استفاده می‌کند؛ از امارات، بحرین، عربستان سعودی یا کویت. تعبیر قرآن در این‌باره بسیار قابل تأمل است:
«أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ نَافَقُوا یَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ… (آیه ۱۱ سوره حشر»؛ یعنی آیا ندیدی کسانی را که نفاق ورزیدند و به برادران خود از اهل کتاب که کافر شدند…
یکی از این ویژگی‌های جبهه‌ای که با مسلمانان وارد جنگ می‌شود این است که تا مطمئن نشوند آسیبی جدی به خودشان نمی‌رسد، وارد درگیری مستقیم نمی‌شوند. تعبیر قرآن این است: «لا یقاتلونکم جمیعاً الا فی قریً محصنة». یعنی جز در پناه دژهای مستحکم یا مواضع امن، حاضر به جنگ رو در رو نیستند. سال‌ها بود که مرتب می‌گفتند «گزینه نظامی روی میز است»، اما چرا آغاز نمی‌کردند؟ چون می‌ترسیدند هزینه بدهند و آسیب ببینند. همان‌هایی هم که آن‌ها را تشویق می‌کردند، همین تحلیل را مطرح می‌کردند؛ می‌گفتند تا وقتی جبهه مقاومت در غزه، لبنان، سوریه و فلسطین وجود دارد، نمی‌شود به‌راحتی به سمت ایران رفت. شعار «نه غزه، نه لبنان» هم دقیقاً از همین زاویه مطرح می‌شد؛ یعنی این جبهه‌ها را مانع تحقق اهداف آن‌ها می‌دانستند.
توصیف دیگری که قرآن از جبهه‌ای که با مسلمانان وارد جنگ می‌شود دارد، درباره اختلافات درونی این جبهه است: «بأسهم بینهم شدید». در ظاهر ممکن است یکپارچه و متحد به نظر برسند؛ از ناتو، اتحاد غرب و جبهه واحد حرف بزنند، اما وقتی وارد میدان واقعی و شرایط سخت می‌شوند، آن انسجام ظاهری ترک برمی‌دارد. در همین جنگ چهل‌روزه هم بارها دیده شد که پیش از درگیری، از اتحاد کامل سخن می‌گفتند، اما وقتی شرایط جدی شد، هرکدام سعی کردند مسئولیت را به گردن دیگری بیندازند؛ یکی می‌گفت خودتان اقدام کنید، دیگری عقب می‌کشید و حاضر نبود هزینه مستقیم بدهد.