فتحِ تفرقه؛ از سپیده‌دم رسالت تا ضرورت انسجام تمدنی

نویسنده: مریم ابراهیمی

سوره مبارکه «فتح» با طرح مفهوم بنیادین «فتح مبین»، تعریفی عمیق و تمدن‌ساز از پیروزی به دست می‌دهد که بسیار فراتر از غلبه‌های نظامی یا تصاحب جغرافیایی است. بر پایه این منطق قرآنی، فتح حقیقی پیش از آنکه در میدان‌های بیرونی ظهور کند، در جان انسان و بافت جامعه ریشه می‌دهد و از راه تثبیت ایمان، نزول آرامش الهی (سکینه) و سامان دادن روابط بر پایه عهد و اخلاق تحقق می‌یابد. پیروزی‌های بزرگ تاریخ هیچ‌گاه زاده شکاف و تفرقه نبوده‌اند؛ همواره از دل انضباط، مهار اختلاف های فرساینده و هم‌افزایی نیروها بر محور هدایت پدید آمده‌اند. جامعه‌ای که در درون گرفتار اضطراب و تشتت باشد، حتی اگر به دستاوردهای مقطعی برسد، توان ساختن ثبات تمدنی را نخواهد یافت. از همین روست که سوره فتح آشکار می‌سازد گشایش اجتماعی و اقتدار سیاسی، امتداد مستقیم سلامت باطنی و انسجام ساختاری جامعه مؤمنان است.

میلاد خاتم‌الانبیاء (ص) نقطه آغاز چنین تحولی در زیست فکری و اجتماعی بشر است. پیامبر رحمت (ص) با اتکا به جایگاه «رحمة للعالمین»، جامعه‌ای اسیر تعصبات قبیله‌ای را به سوی افق «امت واحده» رهنمون شد و با بنیان نهادن نظمی اخلاقی نشان داد که تنوع اقوام و دیدگاه‌ها نه تهدید همبستگی، بلکه زمینه تکامل جمعی است؛ به این شرط که کرامت انسانی، برادری ایمانی و اهداف کلان توحیدی بر منافع فردی  حاکم باشد. سیره نبوی، عینی‌ترین تفسیر آیات سوره فتح بود؛ جایی که محوریت رسول خدا (ص) پراکندگی‌ها را به پیوندی استوار بدل کرد. در این چارچوب، رشد جامعه اسلامی به درختی تنومند تشبیه می‌شود که ایمان ریشه آن، نظم بخش آن است؛ بنایی که پایداری‌ میوه‌های حیات‌بخش آن است؛ بنایی که پایداری‌اش در گرو انسجام درونی و مراقبت مستمر است.

گرامیداشت هفته وحدت، پیوندی زنده و راهبردی میان سالروز ولادت پیامبر رحمت (ص) و نیاز حیاتبخش جهان اسلام به بازسازی قدرت درونی است. سوره فتح در ترسیم جامعه آرمانی، اصل «رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» را زیربنای تعاملات درون‌امت معرفی می‌کند؛ . وحدت اسلامی هرگز به معنای حذف مذاهب، چشم‌پوشی از مبانی اعتقادی یا تعطیل گفت‌وگوی علمی نیست، بلکه بر تقریب مذاهب، همکاری راهبردی و تمرکز بر ارکان مشترکی چون قرآن، قبله و سنت نبوی استوار است. از نگاه امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب اسلامی، وحدت نه یک تاکتیک مقطعی، بلکه ضرورتی استراتژیک و تکلیفی بنیادین برای خنثی‌سازی سیاست‌های تفرقه‌افکن، نظام سلطه و جریان‌های افراطی است؛ تا مباحث تخصصی به منازعات عوامانه و زیان‌بار بدل نشود.

سخن رهبر شهید در توصیه به «مداومت بر سوره فتح» در روزهای دشوار، به‌ویژه در مقاطع جنگ و فشار دشمن، گواهی زنده بر همین نگاه است: ایشان می‌دانستند که این سوره تنها گزارش یک پیروزی تاریخی نیست، بلکه نقشه راهی برای ساخت دل‌های آرام و صف‌های به‌هم‌پیوسته است؛ توصیه‌ای که نشان می‌دهد گشایش، نخست حاصل پیوند با وحی و سپس محصول انسجام امت است. در همین راستا، تجربه «بیعت شجره » در سوره فتح، الگوی قدرت جمعی امت را روشن می‌کند: قدرتی متکی بر وفای به عهد، اعتماد متقابل و گذار مسئولانه از منافع گروهی به مصالح کلان تمدنی. امروز فتح واقعی، همان «فتح تفرقه» و غلبه بر جهل و خودخواهی‌ها است که توان فکری و مادی مسلمانان را فرسوده می‌سازد. نخبگان دانشگاهی، حوزوی و رسانه‌ای باید مفاهیم قرآنی   را در قالب راهبردهای هم‌افزایی علمی، گفت‌وگوی عالمانه و انسجام اجتماعی بازتعریف کنند؛ چرا که اگر میلاد پیامبر (ص) سپیده‌دم حیات تمدنی اسلام بود، تمسک به منطق وحدت‌بخش سوره فتح و مداومت بر آن همان‌گونه که رهبر شهید سفارش فرمودند — تنها مسیر تضمین‌کننده عزت، بقا و بالندگی امت در جهان معاصر است.