از توهم تحقق تا تحقق تمدن

یادداشت از خدابخش عبدلی – قم

نقدی بر برخی گزارشات درباره تحقق مطالبات امام شهید

در این نوشتار و به اختصار، به نقد و ارزیابی برخی گزارشات درباره تحقق مطالبات رهبر شهید می‌پردازیم. در ابتدا بیانات ایشان را که حدود چهاردهه قبل، ایراد شده است مورد توجه قرار می‌دهیم که در دیدار دانشجویان در سال ۶۴ فرمودند:

ما به بازنگری در تمام ابواب و کتب فقهیه احتیاج داریم. فقه غنی و سرشار و ارزشمند ما یک عیب دارد و آن اینکه این فقه برای این فرض نوشته شده که یک «حکومت ظالمانه» بر سر کار باشد که بر خلاف «مَا أَنزَلَ الله» حکم و اجرا می‌کند، و یک عده شیعه مستضعف مظلوم هم یک گوشه‌ای زندگی می‌کنند. این فقه، دستورالعمل آن عدّه شیعۀ مستضعف است، فقه حکومتی نیست.

در تنقیح و تحقیق فقه کنونی ما، روزگاری که این فقه بخواهد نظام جامعه را اداره کند، پیش‌بینی نشده است. این عیب را شما باید برطرف کنید. شما باید یک‌بار دیگر، از طهارت تا دیّات، نگاه کنید و فقهی استنباط کنید برای حکومت کردن.

اسلام، اقتصاد دارد، سیاست مالی دارد، روابط خارجی دارد، جنگ و صلح و مذاکره دارد، آتش‌بس موقت دارد، نظام کارگری و کارخانه دارد، بیعت دارد، اطاعت از اولواالامر دارد، ارتش دارد، احکام اینها را باید معلوم کرد.

این کار را شما باید بکنید. ۵۰ سال وقت داریم؛ نمی‌گویم سه‌چهار ساله درست کنید، ۵۰ سال زمان زیادی است، اما این کار هم بسیار کار عظیمی است. اگر شما قدم اول را برندارید، قدم پنجاهم برداشته نخواهد شد، این را بدانید!

امروز ما داریم حکومت می‌کنیم، اما این اداره امروز ما، با بی‌اطلاعی، با عدم تجربه، با نداشتن نظر اسلام در بسیاری از موارد همراه است. همین مقدارش در دنیا غوغا به پا کرده و قدرت‌ها را از ما می‌ترساند، اگر آن‌جور کامل و صحیحش بود، ببینید چه می‌شد.

بیانات در دانشگاه علوم اسلامی رضوی

۱۳۶۴/۶/۱۱

رهبر شهید انقلاب حضرت آیت‌الله امام خامنه‌ای(ره) حدود ۴۰ سال قبل، در بیاناتی که در دانشگاه علوم اسلامی رضوی(ع) بیان فرمودند در مطالب مهم و کم‌نظیری(با لحاظ دیالوگ‌های رایج آن مقطع)، انتظارات تمدنی خود را که لازمه تحقق تمدن نوین اسلامی می‌باشد بیان فرمودند.

ایشان در پیامی که به مناسبت یکصدمین سالگشت تاسیس حوزه علمیه قم در اوایل اردیبهشت ۱۴۰۴ صادر فرمودند ضرورتها و لوازم تحول در حوزه‌های علمیه را برای رسیدن به حوزه‌ای پیشرو و سرآمد برشمردند.

این پیام به مثابه یک نقطه‌عطف بزرگ در ساحت نظر و اندیشه تلقی گردید و صاحبنظران و اندیشمندان و تحلیل‌گران متعدد و مختلفی به بررسی و تحلیل آن همت گماشتند.

اگر بخواهیم به صورت فهرست‌وار،پیام ایشان را مورد ملاحظه قرار دهیم می‌توانیم سرفصل‌های مهم ذیل الذکر را برشماریم:

تاریخچه‌ای از روند تشکیل حوزه علمیه قم، تحلیل محتوایی عنوان «حوزه علمیه»، وظایف و اولویت‌های تحقق حوزه پیشرو و سرآمد، وظیفه علمی، راهکارهایی برای تحقق وظایف علمی، وظیفه تربیت نیروی مهذب و کارآمد، تشکیل دستگاه تبلیغی، مهذب‌پروری آری! نه منزوی‌پروی، روحانیت پیشتاز در همه جبهه‌های تقابل با دشمنان، آفت مخرب جدایی دین از سیاست، مردمی بودن، -مشارکت در تولید و تبیین نظامات اجتماعی،تمدن سازی اسلامی: برجسته‌ترین انتظار از حوزه، تلقی درست و کامل موضوعات

با مرور پیام و در عباراتی صریح و روشن، مهم‌ترین انتظار از حوزه‌های علمیه، تحقق تمدن نوین اسلامی بیان شده است

و یک نگاه اجمالی و با یک تحلیل به مراتب ساده‌تر از شکل اول منطق، متوجه خواهیم شد که این توفعات و ضرورتهای تمدنی که در ۴۱ سال پیش مطرح گردیده،  هنوز با تحقق‌یافتگی و عینیت‌پذیری فاصله معناداری دارد. تحلیل‌های موجود اساتید متعدد هم موید این معناست و چگونه ممکن است امری که ۴۰ سال محقق نشده در یکسال محقق شده باشد!

حال باید دید با چه حساب و با چه مناطی گفته می‌شود”بخش زیادی از مطالبات امام شهید درباره حوزه علمیه قم محقق شده است”؛

اگر مناط تحقق،نوشته‌های روی کاغذ و یا طراحی و تدوین فایل‌های زیبای دیجیتالی بوده باشد ان لا نستشکل فی موثریت هذه البرامج در تحقق اهداف، لکن با کدام عرف گفتاری،نوشتن یک یا هزار طرح را به معنا و مفهوم تحقق آنها تلقی می‌کنند!؟

بماند که نوع استخدام کلمات و عبارت‌پردازی را هم می‌توان در کنار عجایب هفتگانه ثبت نمود: بخش قابل توجهی از مطالبات امام شهید درباره حوزه علمیه قم محقق شده است البته بخش قابل‌توجهی از مطالبات نیز همچنان باقی مانده است.” یعنی ما که فراگیر ریاضیات بوده‌ایم به اینسان باید حساب کنیم مثلا اگر دایره‌ای را در نظر بگیریم و آنرا نماد مطالبات قرار دهیم بخش زیادی از آن می‌شود بیش از نصف دایره که همان محقق‌شده‌های واقعی و نه وهمی! لحاظ می‌شود؛ حال می‌گوییم بخش قابل توجهی از مطالبات باقی مانده است یعنی بیش از نصف دایره مطالبات، جامه عمل نپوشیده؛ جمع محقق شده‌ها و محقق‌نشده‌ها از کل دایره بزرگتر خواهد بود!!

اینکه ما فریاد می‌زنیم و بارها و بارها گفته شده، بخش قابل توجهی! از مشکلات و معضلات موجود در حوزه‌های علمیه مربوط به عرصه مدیریت می‌باشد که یوید هذا این جزئیات و قصه‌های پرغصه! بنابراین تا ما از اصل “ناشایسته‌سالاری” دست برنداریم هیچ‌چیز،لباس عینیت نخواهد پوشید چه رسد به امر بزرگ مطالبات رهبر شهید.

حداقل انتظار می‌تواند این باشد که اگر بخش زیادی از مطالبات امام شهید(ره) محقق شده است به تعبیر معلمان دوره‌ ابتدایی، برخی از آنها را نام ببرید. ضمن اینکه اگر گمان شده باشد که ایجاد و برگزاری چند رشته درسی و تحصیلی، محقِق مطالبات آن فرزانه کم‌نظیر یا بی‌نظیر می‌تواند باشد این فروکاست و تقلیل‌گرایی، ظلمی فاحش و خبطی واضح خواهد بود کما اینکه آن رهبر عزیز و مظلوم هم در دوران حیات طیبه و پربرکتش، سالها و سالها فریادگر تحول در این عرصه‌ها بود و نبود گوش شنوایی و ید توانایی که آرزوهای آن گوهراندیش حکیم را به خط پایان و دروازه تحقق برساند.