نگاهی به گلستان؛ نگارستان ایران

یادداشت از حسن مدرس زاده – حسین پایین‌محلی، استان گلستان

ایران، سرزمینی چهارفصل و پهناور، به مانند قاره‌ای کوچک، گنجینه‌ای از تنوع جغرافیایی و فرهنگی است. انقلاب اسلامی این تنوعات را ذیل دو مفهوم کلیدی «ایرانیت» و «اسلامیت» سازمان داد و خرده‌فرهنگ‌ها، با حفظ هویت خود، در چارچوب جمهوری اسلامی به حیات خویش ادامه دادند. اگر ایران را در مقیاسی کوچک تصور کنیم و همین تنوع جغرافیایی و فرهنگی را در آن بگنجانیم، بی‌گمان به اذعان همه صاحب‌نظران و اهالی رسانه، «گلستان» خواهد بود.

گلستان تا اواخر دهه هفتاد، شرق مازندران محسوب می‌شد و در دولت هفتم با نام «گلستان» به استقلال رسید. سخن گفتن از چنین استانی که از آن به «نگارستان ایران» یاد می‌کنند، نیازمند نوشتارهای متعدد و نگاه‌هایی از زوایای گوناگون است؛ چنان‌که گفته‌اند:

آب دریا اگر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید

1. تنوع جغرافیایی؛ از دریا تا کویر، از جنگل تا کوه

گلستان از نظر جغرافیایی دارای آب‌وهوایی متنوع است؛ از کویری تا کوهستانی. کمتر از دو ساعت می‌توان از کنار دریا در بندرترکمن به کویر آق‌قلا، سپس به دشت‌ها و زمین‌های کشاورزی و در نهایت به جنگل و کوه رسید. این تنوع کم‌نظیر، خود یک سرمایه راهبردی است.

2. موقعیت مرزی و فرصت‌های منطقه‌ای

گلستان جزو استان‌های مرزی است و این ویژگی، فرصتی مناسب برای تعاملات فرهنگی با کشورهای همسایه فراهم کرده است. از طریق دریای خزر و منافع مشترک چند کشور، می‌توان اتفاقات مبارکی را در راستای توسعه منطقه رقم زد. از جمله این اقدامات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ایجاد منطقه آزاد تجاری
• فعالیت مشترک دریایی در حوزه‌های نفتی و امنیتی
• ایجاد فضای گفت‌وگوی فرهنگی با همسایگان، به‌ویژه ترکمنستان و تاجیکستان که مشترکات فرهنگی و تاریخی بسیاری داریم

3. کشاورزی، گردشگری و صنایع بومی

گلستان را همه با کشاورزی می‌شناسند، هم با گردشگری و هم با صنایع بومی و تولیدی. در حوزه گردشگری، گلستان در موقعیتی قرار دارد که بسیاری از زائران مشهد مقدس از آن عبور می‌کنند؛ لذا گرگان می‌تواند نقشی ویژه در جذب گردشگران داخلی و توسعه توریسم ایرانی ایفا کند. گلستان با تاریخ کهن خود، از دیوار دفاعی تا برج گنبد، می‌تواند در ایجاد اشتغال و تبدیل منطقه به مقصد گردشگری، نقطه اتکایی برای تولید ثروت و اشتغال مردم باشد.

در حوزه کشاورزی، استان گلستان با بیش از چندصد هزار هکتار زمین، می‌تواند در استقلال و عدم واردات برخی اقلام مؤثر باشد. در گذشته، منطقه گرگان یکی از بهترین پنبه‌های ایران را تولید می‌کرد و تا دهه ۷۰ از آن به «طلای سفید» یاد می‌شد. وجود جنگل‌ها و دشت‌ها می‌تواند در سرمایه‌گذاری برای شناسایی گیاهان دارویی و استفاده بهینه از زیست‌محیط منطقه مؤثر باشد.

4. چالش‌ها و راهکارها

در سال‌های اخیر، به دلیل شدت مدرنیسم در جامعه ایرانی، خرده‌فرهنگ‌ها و تولیدات آن‌ها در حوزه صنایع دستی کم‌رنگ شده و از سوی دیگر، دسترسی مردم به این تولیدات نیز کاهش یافته است. در حالی که با برنامه‌ریزی کلان ملی و مشارکت دستگاه‌هایی چون محیط زیست، میراث فرهنگی، صداوسیما، استانداری، شهرداری‌ها و برخی نهادهای دیگر، می‌توان طرح‌های بزرگی را در این زمینه‌ها برای توسعه منطقه پیگیری و عملی کرد.

5. ظرفیت‌ها و افق آینده

با توجه به پیشینه تاریخی، موقعیت جغرافیایی و ظرفیت‌های نامبرده، بستر مناسبی برای توسعه استان فراهم است. با دعوت از سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، می‌توان برخی اقدامات ذکرشده را عملیاتی کرد. وجود جنگل‌های زیبا، سدها و تالاب‌های مختلف در بخش‌های گوناگون استان، این امکان را فراهم می‌آورد که در سطوح مختلف، برنامه‌ریزی برای تحقق اهداف اقتصادی و فرهنگی صورت گیرد.

استان گلستان با توجه به آنچه گفته شد، می‌تواند استانی توسعه‌یافته باشد که در بسیاری از زمینه‌ها از استان‌های بزرگ‌تر نیز پیشرفته‌تر عمل کند. اگرچه استقلال استان ما از مازندران حدود دو دهه گذشته است، اما اتفاقات خوبی رخ داده و با توجه به ظرفیت‌های موجود، از نخبگان گلستانی که در تهران و استان‌های دیگر هستند نیز انتظار می‌رود به ارائه راهکار برای توسعه روزافزون منطقه بپردازند.