اتحاد مقدس و دشمنانش

از مذاکره تا گران سازی, دشمنان پنهان وحدت مردم

«اگر مذاکره نکنیم، چه کنیم» گزاره کلیدی دولت در سیاست خارجی است که در عمل نیز بکار گرفته شده است. این گزاره معادلی هم در اقتصاد دارد که عبارت است از اینکه «اگر گران نکنیم، چه کنیم». همانطور که بکارگیری نادرست ابزار مذاکره می تواند بستر لازم برای جنگ خارجی را مهیا سازد، بکارگیری نادرست سیاست گران سازی هم می تواند بستر لازم برای ناآرامی های داخلی را ایجاد کند، و از قضا هر دو نیز اتفاق افتاده است. هر چند که دلیل اصلی مخالفت با گران سازی، آشوب، شورش یا ناآرامی های سیاسی و اجتماعی نیست.
مسأله ای که در این میان حیرت آور است، مقاومت سرسختانه دولت محترم در برابر تجربه، آن هم نه تجربه جهانی، و نه حتی تجربه دولت های قبلی، که تجربه خود دولت در دو سال گذشته است. فقدان ابتکار و بی برنامگی دولت از جمله علت های این اصرار بر تجربه های شکست خورده است که البته زیاد از آن سخن گفته شده است. عامل دیگر، جریان شبه روشنفکری است که یکی از عوامل اصلی عقب ماندگی کشور نیز محسوب می شود.
جریان شبه روشنفکری، واقعیت های جهان مدرن غربی را به عنوان امری جهانشمول در نظر می گیرد و چون به دنبال جواب های آماده برای مسائل کشور بوده است، هر وقت که مثلاً گفته می شد اقتصاد اسلامی یا علوم انسانیِ اسلامی، با تمسخر به آن پوزخند می زدند و می گفتند که مگر علم، اسلامی و غیر اسلامی دارد؟
قسمت مصیبت بار داستان آنجاست که واقعیت های جامعه غربی را نیز به درستی درک نکرده اند، یا نمی خواهند درک کنند. گران سازی، شوک درمانی، یا آنچه گاه واقعی سازی قیمت ها می نامند، و معلوم نیست این واقعیت از کجا آورده شده است، یکی از آن راه حل های اماده، ولی به شدت فاجعه بار است.
دولت با گران سازی تلاش می کند تا هزینه های خود را بر دوش مردم محروم قرار دهد. به عبارت دیگر، سیاست آزاد سازی چیزی جز آزاد کردن دولت از بند تعهدات و مسئولیت های خود و گرفتار کردن مردم در بحران ها و مخاطرات بازار آزاد نیست. وعده هایی که با نام واقعی سازی قیمت ها داده می شود، وعده های توخالی محافل قدرت و ثروت است که از این سیاست ها بیشترین نفع را بدست می آورد و البته سهمی را هم برای روشنفکران همدست خود کنار می گذارد.
این امر به وضوح در تجربه جهانی نیز قابل مشاهده است. برای مثال به مردم روسیه وعده داده شده بود که به محض آزادشدن نیروهای بازار، اقتصاد رونق خواهد گرفت. اقتصاد دستوری و دولتی ناکارآمد ــ که تخصیص منابع را منحرف کرده و انگیزه‌های کافی ایجاد نکرده بود ــ قرار بود با اقتصاد غیر دستوری و آزاد جایگزین شود. اما نتیجه چیزی جز یک فاجعه تمام عیار نبود. اقتصاد تقریباً «نصف» شد و سهم کسانی که زیر خط فقر ــ با معیار چهار دلار در روز ــ زندگی می‌کردند، از حدود ۲ درصد به نزدیک ۵۰ درصد افزایش یافت. خصوصی‌سازی موجب شد چند الیگارش به میلیاردر تبدیل شوند، در حالی که دولت حتی پول کافی برای پرداخت کامل مستمری بازنشستگان فقیر را نداشت؛ آن هم در کشوری که از منابع طبیعی فراوان برخوردار بود.
بر خلاف نظریه روستو و نئولیبرال ها، هیچ ثروتی از طبقات فربه شده بالا به طبقات نحیف پایین «نشت» نکرد، ولی درعوض، ثروت های ملی که خصوصی شده بود، به بازار سهام آمریکا و دیگر کشورهای غربی «نشت» کرد. درست شبیه دلارهایی که الیگارش های ایرانی به خارج نشت دادند.
اما آنچه در برهه کنونی از همه زیانبارتر است، آسیبی است که سیاست گران‌سازی به اتحاد مقدس مردم وارد می سازد. رژیم متجاوز آمریکا و نیروی نیابتی اش در منطقه، دشمنان خارجی اتحاد ملت ایران هستند. اما این اتحاد مقدس یک دشمن داخلی خطرناک هم دارد و آن بی عدالتی و نابرابری است. برای دولتی که در مقابل ابلاغ یک قانون می ایستد به این دستاویز که به وفاق اجتماعی لطمه وارد می کند، چگونه سیاست گران سازی را بکار می گیرد که اساساً وفاق اجتماعی را منهدم می سازد. گران سازی، جیب فقرا را خالی تر و جیب محافل قدرت و ثروت را پرتر می کند. تردیدی نیست که محافل قدرت و ثروت تلاش می کنند هر گونه مخالفت با دولت را مخالفت با وفاق نشان دهند، و حال آنکه این مخالفت‌ها در راستای حفظ وفاق اجتماعی است. زیرا آنچه برای وحدت و اتحاد جامعه به شدت خطرناک است، نه انتقاد از بی برنامگی دولت یا مخالفت با تکرار تجارب شکست خورده، که تشدید فقر و بی عدالتی در جامعه است.