برنامه برای شهر، یکی از معیارهای کاندیدای اصلح

در آستانه انتخابات شورای شهر، که نمود عینی مردم سالاری دینی در پایین‌ترین سطح تصمیم‌گیری یک کشور به شمار می‌رود، بر آن شدم چند نکته را با شما در میان بگذارم تا با هم به بررسی ویژگی‌های کاندیدای اصلح بپردازیم.
شورای شهر تبلور خرد جمعی در یک جامعه است. در واقع، جمهوری اسلامی ایران با ایجاد نهاد و مجلس محلی یعنی شوراهای مشورتی شهر، به جهان اعلام می‌کند که در کشور ما حتی یک شهردار نیز به‌تنهایی قادر به تصمیم‌گیری نیست و این وظیفه بر عهده شورایی چندنفره گذاشته شده است که با انتخاب مردم تعیین می گردند.
اما نباید فراموش کنیم که هر پدیده‌ای در کنار مزایا، با آسیب‌ها و معضلاتی نیز همراه است. یکی از مهم‌ترین آسیب‌های شورای شهر، گرفتار شدن در مسیر قوم‌گرایی و لیست گرایی است.
مردم رئیس‌جمهور را معمولاً بر اساس برنامه های اعلامی و یا نگرش سیاسی انتخاب می‌کنند و نمایندگان مجلس شورای اسلامی نیز غالباً با گرایش‌های جناحی وارد مجلس می‌شوند. این موضوع،هر چند جای مباحثه و تامل دارد که آیا فی‌نفسه اشکال دارد یا ندارد،اما چون موضوع ما انتخابات شوراهای شهر و روستاست از آن عبور میکنیم؛ هرچند باید اذعان کرد که احزاب سیاسی، در بسیاری موارد، ما را از شایسته‌سالاری و کارآمدی دور می‌کنند؛ چرا که وقتی مسئولی با حمایت یک حزب به قدرت می‌رسد، خود را وامدار آن حزب می‌داند و در تصمیم‌گیری‌ها و انتصابات، منافع و تفکرات حزبی را بر شایستگی افراد ترجیح می‌دهد. در چنین شرایطی، گاه جوانی شایسته صرفاً به دلیل عدم وابستگی حزبی از چرخه مدیریت کنار گذاشته می‌شود.
در انتخابات شورای شهر، حزب‌گرایی ،قوم و قبیله گرایی به‌مراتب مذموم‌تر است؛ زیرا اداره امور یک شهر بیش از آنکه وابسته به گرایش‌های سیاسی باشد، نیازمند شایسته‌سالاری، تخصص و شناخت مسائل محلی است. متأسفانه زمانی که احزاب سیاسی فهرست انتخاباتی ارائه می‌دهند و از مردم می‌خواهند صرفاً بر اساس آن فهرست رأی دهند، عملاً رأی‌دهندگان بدون آگاهی از توان مدیریتی و قدرت تصمیم‌گیری افراد، به آنان رأی می‌دهند.
در این حالت، فرد منتخب به ابزاری مطیع در خدمت حزب تبدیل می‌شود و تصمیم‌های او نیز رنگ و بوی سیاسی می‌گیرد؛ از انتخاب شهردار گرفته تا انتصاب مدیران در مجموعه شهرداری، همگی بر مبنای منافع حزبی شکل می‌گیرد.
آسیب مهم دیگر در انتخابات شورای شهر، نبود طرح پیشنهادی شهری است. برای مثال، یک دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد یا دکتری، از همان ابتدای تحصیلات تکمیلی موظف است طرح پژوهشی مشخصی را برای ارتقای دانش تخصصی خود و جامعه علمی ارائه دهد؛ طرحی که در ادامه می‌تواند به پایان‌نامه، کتاب علمی یا حتی یک برنامه اجرایی منجر شود.
حال این پرسش مطرح است: چه اشکالی دارد فردی که قصد دارد به‌عنوان عضو شورای شهر انتخاب شود، طرحی جامع و مکتوب برای اداره و بهبود امور شهری ارائه دهد؟
وزارت کشور می‌تواند شهرداری‌ها و به‌تبع آن، هیئت‌های نظارت بر انتخابات را موظف کند که نامزدهای انتخاباتی، پس از تأیید صلاحیت‌های قانونی و امنیتی، به‌صورت مکتوب و شفاف درباره اهم معضلات شهر یا شهرستان خود، دست‌کم پنج راهکار مؤثر و اجرایی ارائه دهند.
در صورت اجرای چنین رویکردی، نامزدها به‌جای صرف هزینه‌های سنگین برای دیده شدن در صفحه اول روزنامه‌ها و نشریات، می‌توانند طرح‌های پیشنهادی شهری خود را در اختیار ادارات، دانشگاه‌ها و مردم قرار دهند تا رأی‌دهندگان بر اساس برنامه‌ها و توانمندی‌های واقعی تصمیم بگیرند، نه بر پایه توان مالی نامزدها، پذیرایی‌های تبلیغاتی، چاپ اقلام غیرضروری و حتی خرید رأی.
معیار مهم دیگر در سنجش کاندیدای اصلح، برگزاری مناظره‌های عمومی و مردمی است. به این معنا که به‌جای سخنرانی‌های یک‌طرفه و بدون پاسخ‌گویی، فضایی فراهم شود تا نامزدها در حضور مردم، درباره برنامه‌های آینده و عملکرد شوراهای گذشته به مناظره بپردازند و توان تحلیل و دفاع از دیدگاه‌های خود را نشان دهند.
بررسی سوابق کاری و کارنامه عملکرد نامزدها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر فردی با سن و سابقه بالا، در مسئولیت‌ها و نهادهایی که پیش‌تر فعالیت داشته، اثرگذاری ملموسی نداشته است، به‌احتمال زیاد در شورای شهر نیز نقش مؤثری ایفا نخواهد کرد.
یکی دیگر از معضلات انتخابات شورای شهر، حضور صاحبان قدرت‌های اقتصادی است که عمدتاً با هدف تأمین منافع تجاری خود وارد عرصه می‌شوند. چنین افرادی می‌کوشند در کنار قدرت اقتصادی، به نفوذ شهری نیز دست یابند تا با دور زدن ضوابط و مجوزهای قانونی، منافع شخصی خود را تأمین کنند؛ از ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه گرفته تا تحمیل طرح‌هایی که صرفاً موجب رونق کسب‌وکار شخصی آنان می‌شود.
در نتیجه، کاندیدای اصلح در انتخابات شورای شهر، افرادی هستند که دارای ایده، برنامه، انگیزه و پشتکار؛ فردی که با ارائه طرح‌های اقتصادی و اجتماعی مشخص در قالب یک طرح پیشنهادی شهری وارد میدان می‌شود و برای دیده شدن، به تولید فکر و ارائه راهکار مشخص علمی روی می‌آورد، نه خرید آگهی تبلیغاتی و نمایش‌های پرهزینه و تلاش برای قرار گفتن در لیست ها.