راه حل قیمت دلار چیست؟

در قسمت اول یادداشت، دلایل افزایش قیمت دلار عنوان و همچنین راهکارهایی که طی این سال‌ها دولت‌های مختلف اجرا کردند بررسی شد.

ولی راه‌حل نهایی چیست؟ چطور روسیه توانست پس از شروع جنگ اوکراین و افزایش تحریم‌ها، بعد از سقوط شدید اولیه، ارزش روبل را تثبیت و سپس تقویت کند؟ بایدن در سخنرانی ۲۶ مارس ۲۰۲۲ در ورشو، در اشاره به اثر تحریم‌ها علیه روسیه گفت که روبل تقریباً بلافاصله به «rubble» (ویرانه) تبدیل شده است. ولی خب، این اتفاق بعد از چندین سال جنگ هنوز رخ نداده است؛ چرا؟ مگر پوتین چه کار کرد؟

اولین کار، اجبار صادرکنندگان به فروش ۸۰ درصد از درآمدهای ارزی حاصل از صادرات خود در بازار داخلی روسیه بود. به این طریق، عرضه ارز در بازار افزایش یافت و تقاضا برای روبل ایجاد شد. دوم، توافقات تجاری و سیاسی با کشورهای دیگر و دریافت روبل به جای دلار در معاملات یا استفاده از هر ارز دیگری به‌جز دلار. سوم، واردات محدود شد و چهارم، افزایش شدید نرخ بهره سیاستی تا ۲۰ درصد بود که با افزایش بازدهی نگهداری روبل، در کنار سایر محدودیت‌های سرمایه، به کاهش فشار خروج سرمایه و تقویت تقاضا برای روبل کمک کرد.

حال برسیم به کشور خودمان. در ایران نرخ بهره خیلی خیلی کمتر از نرخ تورم است و به این دلیل بازارها خیلی کم به افزایش یا کاهش نرخ بهره واکنش نشان می‌دهند. از طرفی سپرده‌های بانکی در بخش‌های مولد سرمایه‌گذاری نمی‌شوند و عملاً بانک‌های ما بنگاه‌داری می‌کنند یا خلق پول. بازار سرمایه هم با نوسان محدود رها شده و حمایتی از آن نمی‌شود.

بزرگی می‌گفت که وقتی یک شخص یک مسیر را رفته و آزمون و خطا کرده، لازم نیست همان مسیر را دوباره بروی و تجربه کسب کنی، چون بهای کسب تجربه خیلی سنگین است. آقایان سیاستمدار، اگر بخشی از این سیاست‌های ارزی کشورهای مختلف را در کشور پیاده کنند، قطعاً امروز نرخ ارز با این شیب پیش نمی‌رفت.

در ضمن، وقتی مسئولی مثل دکتر! همتی که قبلاً امتحان خود را بارها در سمت‌های مختلف پس داده است، دوباره به مسئولیت سنگین، آن هم وسط جنگ ما با اسرائیل، داده شود، انتظاری جز این نمی‌رود. مگر قحط‌الرجال اقتصاددان در کشور وجود دارد که کسی جز ایشان نمی‌تواند ریاست بانک مرکزی را بر عهده بگیرد؟

راه‌حل نرخ ارز در ایران سخت و زمان‌بر، ولی شدنی است؛ به شرطی که برخی آقایان سیاستمداران از پر کردن جیب‌های خود دست برداشته و شرم از خون شهدا کنند.

محمدحسین حاجی زاده، دانشجوی دکترای اقتصاد مالی دانشگاه محقق اردبیل